وقتی

وقتی گرسنه هستم، نان می‌خورم.

When I am hungry, I eat bread.

Simple present tense used for a habitual fact.

وقتی باران می‌بارد، چتر برمی‌دارم.

When it rains, I take an umbrella.

The 'vaqti' clause sets the condition.

وقتی او را دیدم، سلام کردم.

When I saw him, I said hello.

Simple past tense used for completed actions.

وقتی خسته هستی، بخواب.

When you are tired, sleep.

Imperative mood used in the main clause.

وقتی خورشید بالا می‌آید، روز شروع می‌شود.

When the sun comes up, the day begins.

Describing a natural sequence of events.

وقتی به خانه می‌روم، تلویزیون می‌بینم.

When I go home, I watch TV.

Habitual action in the present tense.

وقتی چای داغ است، صبر می‌کنم.

When the tea is hot, I wait.

Simple condition and result.

وقتی معلم می‌آید، ما ساکت می‌شویم.

When the teacher comes, we become quiet.

Action triggered by another event.

وقتی رسیدم، به تو زنگ می‌زنم.

When I arrive (literally: arrived), I will call you.

Past tense used for a future 'when' clause.

وقتی بچه بودم، در این کوچه بازی می‌کردم.

When I was a child, I used to play in this alley.

Imperfect past used for habitual past actions.

وقتی هوا خوب باشد، به پارک می‌رویم.

When the weather is good, we go to the park.

Subjunctive mood used for a possible condition.

وقتی درس تمام شد، می‌توانیم بیرون برویم.

When the lesson is finished, we can go out.

Past tense indicating completion of the condition.

وقتی او صحبت می‌کرد، همه گوش می‌دادند.

When he was speaking, everyone was listening.

Past continuous used for simultaneous actions.

وقتی پول داشته باشم، یک ماشین می‌خرم.

When I have money, I will buy a car.

Subjunctive mood for a future condition.

وقتی فیلم تمام شد، چراغ‌ها را روشن کن.

When the movie is finished, turn on the lights.

Sequence of instructions.

وقتی او را دیدی، این نامه را به او بده.

When you see him (literally: saw), give him this letter.

Past tense for a future condition.

وقتی داشتم آشپزی می‌کردم، دستم را بریدم.

When I was cooking, I cut my hand.

Past continuous setting the scene for a sudden event.

وقتی که به شهر رسیدیم، باران شدیدی می‌بارید.

When we reached the city, it was raining heavily.

Use of 'vaqti ke' for more explicit connection.

وقتی متوجه شد که کلید را گم کرده، نگران شد.

When he realized he had lost the key, he became worried.

Complex sentence with nested clauses.

وقتی به گذشته فکر می‌کنم، خاطرات خوبی دارم.

When I think about the past, I have good memories.

Abstract temporal relationship.

وقتی می‌خواهی تصمیم بگیری، عجله نکن.

When you want to make a decision, do not hurry.

Advice given based on a temporal condition.

وقتی که خورشید پشت کوه رفت، هوا سرد شد.

When the sun went behind the mountain, the air got cold.

Describing a change in state.

وقتی او را در خیابان دیدم، نشناختم.

When I saw him in the street, I didn't recognize him.

Contrast between seeing and recognizing.

وقتی به مقصد برسیم، استراحت خواهیم کرد.

When we reach the destination, we will rest.

Future tense in the main clause.

وقتی با دقت به موضوع نگاه می‌کنیم، حقایق روشن می‌شوند.

When we look at the subject carefully, the facts become clear.

Formal usage in an analytical context.

وقتی که دولت سیاست‌های جدید را اعلام کرد، بازار واکنش نشان داد.

When the government announced new policies, the market reacted.

Journalistic register.

وقتی انسان با چالش‌های بزرگ روبرو می‌شود، قدرت واقعی‌اش را می‌شناسد.

When a person faces great challenges, they know their true strength.

Philosophical or motivational statement.

وقتی که صدای موسیقی از دور می‌آمد، احساس آرامش می‌کردم.

When the sound of music was coming from afar, I felt peaceful.

Evocative, descriptive language.

وقتی می‌خواهید زبان جدیدی یاد بگیرید، باید صبور باشید.

When you want to learn a new language, you must be patient.

General advice for a complex process.

وقتی که برف تمام زمین را پوشاند، شهر ساکت شد.

When the snow covered the whole ground, the city became silent.

Describing a transformation of environment.

وقتی او به اشتباه خود پی برد، بلافاصله عذرخواهی کرد.

When he realized his mistake, he immediately apologized.

Cause and immediate effect.

وقتی که تکنولوژی پیشرفت می‌کند، سبک زندگی ما نیز تغییر می‌یابد.

When technology advances, our lifestyle also changes.

Discussing societal trends.

وقتی که پرده‌ها کنار رفتند، حقیقت عریان بر همگان آشکار گشت.

When the curtains were pulled back, the naked truth became clear to everyone.

Literary and metaphorical usage.

وقتی که نویسنده از تجربیات شخصی خود بهره می‌گیرد، اثرش صمیمی‌تر می‌شود.

When the writer draws from their personal experiences, their work becomes more intimate.

Literary criticism register.

وقتی که تمدن‌ها در اوج قدرت هستند، غالباً از زوال خود غافل می‌مانند.

When civilizations are at the peak of power, they are often oblivious to their decline.

Historical and philosophical analysis.

وقتی که سکوت بر فضا حاکم شد، صدای تپش قلبم را می‌شنیدم.

When silence dominated the space, I could hear the beating of my heart.

High-level descriptive prose.

وقتی که مفاهیم انتزاعی به زبان ساده بیان شوند، درک آن‌ها آسان‌تر است.

When abstract concepts are expressed in simple language, understanding them is easier.

Academic discourse.

وقتی که شاعر از استعاره‌های نو استفاده می‌کند، زبان را غنی‌تر می‌سازد.

When the poet uses new metaphors, they enrich the language.

Discussion of aesthetics.

وقتی که بحران‌های اقتصادی بروز می‌کنند، اقشار آسیب‌پذیر بیشترین رنج را می‌برند.

When economic crises emerge, vulnerable groups suffer the most.

Socio-political analysis.

وقتی که نگاهی گذرا به تاریخ می‌اندازیم، الگوهای تکرار شونده را می‌بینیم.

When we take a fleeting look at history, we see recurring patterns.

Intellectual reflection.

وقتی که غبار ایام بر خاطره‌ها می‌نشیند، بازخوانی گذشته دشوار می‌گردد.

When the dust of time settles on memories, re-reading the past becomes difficult.

Highly poetic and sophisticated metaphor.

وقتی که مرزهای میان واقعیت و رویا در هم می‌آمیزند، هنر متولد می‌شود.

When the boundaries between reality and dream blend together, art is born.

Philosophical exploration of creativity.

وقتی که ساختارهای سنتی فرو می‌پاشند، ضرورت بازتعریف هویت احساس می‌شود.

When traditional structures collapse, the necessity of redefining identity is felt.

Sociological discourse at a high level.

وقتی که کلمات از بیان عمق فاجعه باز می‌مانند، سکوت تنها مرهم است.

When words fail to express the depth of the tragedy, silence is the only balm.

Profound emotional and existential reflection.

وقتی که تضادهای درونی به اوج می‌رسند، تحولی بنیادین در روان آدمی رخ می‌دهد.

When internal contradictions reach their peak, a fundamental transformation occurs in the human psyche.

Psychological and philosophical analysis.

وقتی که عدالت در مسلخ مصلحت ذبح می‌شود، بنیان‌های جامعه سست می‌گردد.

When justice is slaughtered at the altar of expediency, the foundations of society weaken.

Political philosophy and ethical critique.

وقتی که روح در کالبد زمان به پرواز در می‌آید، ابدیت را لمس می‌کند.

When the soul takes flight in the body of time, it touches eternity.

Mystical and metaphysical prose.

وقتی که اندیشه از بند تعصب رها شود، افق‌های نوینی پیش روی بشر گشوده خواهد شد.

When thought is freed from the bonds of prejudice, new horizons will open before humanity.

Visionary and humanist discourse.