A1 Root Pattern 9 min read آسان

الگوی «انجام‌دهنده»: نویسنده، گیمر، رونده (اسم فاعل / Fāʿil)

با الگوی «فاعل»، ریشه‌ی فعل رو به کسی که کار رو انجام میده یا توی اون حالت هست، تبدیل می‌کنی. یه جورایی سه تا ابزار جادویی داری: «فاعل» کیه، «چی داره میشه»، و «یه اسم بامزه»!

Grammar Rule in 30 Seconds

The 'Doer' pattern turns a verb into a noun describing the person doing the action.

  • For 3-letter verbs, add an 'ā' after the first root letter: K-T-B becomes KāTib (Writer).
  • The second root letter gets a kasra (i sound): KāTib.
  • The third root letter gets a tanween (un/in/an): KāTibun.
Root1 + ā + Root2(i) + Root3 + un = The Doer

مرور کلی

آیا تا به حال دقت کرده‌اید که کلمه «دانش‌آموز» (ṭālib) و عبارت «من درخواست می‌کنم» (anā ṭālib) دقیقاً یکسان به نظر می‌رسند؟ دلیلش این است که آنها یکی هستند! به اسم فاعل (Active Participle) خوش آمدید، ابزار چندکاره‌ی نهایی گرامر عربی.
این کلمه «انجام‌دهنده» است. در فارسی، ما از ساختارهای متفاوتی برای گفتن «نویسنده» (اسم) و «دارد می‌نویسد» (فعل) استفاده می‌کنیم. عربی به این ناکارآمدی می‌خندد و از یک الگوی دقیقاً یکسان برای هر دو استفاده می‌کند.
اگر می‌خواهید در مورد اینکه چه کسی هستید، الان چه کاری انجام می‌دهید، یا شغل شما چیست صحبت کنید، به این الگو نیاز دارید. این مثل چاقوی سوئیسی در جعبه ابزار زبان شماست—ضروری، تیز، و وقتی درست از آن استفاده کنید شما را باحال نشان می‌دهد.

این گرامر چطور کار می‌کنه

عربی بر اساس یک سیستم ریشه، مثل آجرهای لگو ساخته شده است. بیشتر کلمات یک ریشه ۳ حرفی دارند که معنی اصلی را حمل می‌کند. برای ساختن اسم فاعل، ما آن سه حرف ریشه را می‌گیریم و آنها را روی یک الگوی صوتی خاص می‌کشیم.
به آن مثل یک قالب شیرینی‌پزی فکر کنید. شما خمیر خود را دارید (معنی ریشه، مثل ک-ت-ب برای نوشتن)، و قالب «انجام‌دهنده» را روی آن فشار می‌دهید. آن را در فر بگذارید، و Kātib (نویسنده/در حال نوشتن) بیرون می‌آید.
شما هزاران کلمه تصادفی را حفظ نمی‌کنید؛ شما یک الگو را حفظ می‌کنید و آن را روی صدها ریشه اعمال می‌کنید. این اساساً یک ترفند برای گسترش دایره لغات شما به میزان ۳۰۰٪ یک‌شبه است.

الگوی ساخت

1
برای افعال ۳ حرفی استاندارد (باب اول)، نام الگو از خود کلمه گرفته شده است: Fāʿil (فاعل). دستورالعمل اینجاست:
2
حرف اول ریشه را بردارید و یک صدای ā بلند بعد از آن اضافه کنید.
3
حرف دوم ریشه را بردارید و به آن یک صدای i کوتاه (کسره) بدهید.
4
حرف سوم در آخر باقی می‌ماند.
5
مثال: د-ر-س (درس خواندن) ← د + ا + ر + ِ + س = Dāris (درس‌خوان/دانش‌آموز).
6
مثال: ل-ع-ب (بازی کردن) ← ل + ا + ع + ِ + ب = Lāʿib (بازی‌کننده/گیمر).
7
مؤنث: فقط ah (تاء مربوطه ة) را به آخر اضافه کنید. Dārisah (دانش‌آموز دختر).
8
جمع: īn (مذکر) یا āt (مؤنث) را اضافه کنید. Lāʿibīn (گیمرها).

کی استفاده کنیم

این الگو سه حال‌وهوای اصلی دارد. اول، از آن برای شغل‌ها یا نقش‌ها استفاده کنید. یک Kātib یک نویسنده است؛ یک Sāḥir یک جادوگر است.
دوم، از آن برای حالات فعلی استفاده کنید. در فارسی می‌گوییم «من نشسته‌ام». عربی معمولاً برای این از فعل استفاده نمی‌کند؛ از اسم فاعل استفاده می‌کند.
Anā jālis به معنای واقعی کلمه یعنی «من یک نشسته‌ام». سوم، از آن برای عمل استمراری استفاده کنید. اگر *همین الان* دارید کاری انجام می‌دهید، این اغلب طبیعی‌تر از فعل حال است.
«من دارم به مرکز خرید می‌روم» Anā dhāhib است، نه فعل adhhabu (که بیشتر شبیه «من عادتاً می‌روم» به نظر می‌رسد).

اشتباهات رایج

بزرگترین اشتباه مبتدیان این است که با این دقیقاً مثل یک فعل فارسی رفتار می‌کنند. این مثل یک اسم یا صفت رفتار می‌کند. این یعنی باید با جنسیت مطابقت داشته باشد. اگر شما خانم هستید و می‌گویید «من دارم می‌روم»، نمی‌توانید بگویید Anā dhāhib. باید بگویید Anā dhāhibah. این مثل پوشیدن تاکسیدو در ساحل است—از نظر فنی شما را می‌پوشاند، اما عجیب به نظر می‌رسد. اشتباه دیگر قاطی کردن آن با فعل ماضی است چون حروف ریشه مشترک دارند. Kataba (او نوشت) در مقابل Kātib (نویسنده). به آن صدای ā بلند بعد از حرف اول گوش دهید. آن مصوت بلند بهترین دوست شماست.

مقایسه با الگوهای مشابه

بیایید به «اسم مفعول» (گیرنده عمل) در مقابل «اسم فاعل» (انجام‌دهنده) نگاه کنیم. الگوی فاعل Fāʿil (انجام‌دهنده) است. الگوی مفعول Mafʿūl (انجام شده) است.
مقایسه کنید Qātil (قاتل - فاعل) در مقابل Maqtūl (مقتول - مفعول). تفاوت را می‌بینید؟ همچنین، مراقب فعل مضارع استاندارد (Yafʿalu) باشید.
از فعل برای عادت‌ها استفاده کنید («من هر روز سیگار می‌کشم»). از اسم فاعل برای حالات فعلی استفاده کنید («من الان ایستاده‌ام»). اگر بگویید Anā ajlisu (فعل) برای «من نشسته‌ام»، شبیه یک ربات به نظر می‌رسید که یک عملکرد را بیان می‌کند.
Anā jālis (اسم فاعل) شبیه یک انسان به نظر می‌رسد که روی مبل لم داده است.

سؤالات رایج

س: آیا می‌توانم از این برای آینده استفاده کنم؟
ج: بله! درست مثل فارسی «من فردا دارم می‌رم»، می‌توانید از dhāhib برای برنامه‌های آینده نزدیک استفاده کنید.
س: در مورد افعال بزرگتر با بیش از ۳ حرف چطور؟
ج: نکته خوبی بود! آنها از الگوی Fāʿil استفاده نمی‌کنند. آنها با پیشوند Mu- شروع می‌شوند، مثل Mudarris (معلم).
س: آیا این اسم است یا صفت؟
ج: از نظر دستوری، مثل اسم/صفت عمل می‌کند. AL- (ال) و علائم اعراب می‌گیرد. Al-Kātib (آن نویسنده).

Form I Active Participle (Doer)

Gender/Number Pattern Example (K-T-B)
Masculine Singular
Fāʿil
Kātib
Feminine Singular
Fāʿilah
Kātibah
Masculine Plural
Fāʿilūn
Kātibūn
Feminine Plural
Fāʿilāt
Kātibāt

Meanings

The Active Participle identifies the person or thing performing the action of the verb.

1

Agent

Someone performing an action.

“هو قارئٌ (He is a reader)”

“هي جالسةٌ (She is sitting)”

2

State

Describing a state of being.

“أنا نائمٌ (I am sleeping)”

“هي واقفةٌ (She is standing)”

Reference Table

Reference table for الگوی «انجام‌دهنده»: نویسنده، گیمر، رونده (اسم فاعل / Fāʿil)
ریشه معنی مذکر (او هست...) مونث (او هست...)
K-T-B
نوشتن
کاتِب (كاتِب)
کاتِبة (كاتِبة)
D-H-B
رفتن
ذاهِب (ذاهِب)
ذاهِبة (ذاهِبة)
J-L-S
نشستن
جالِس (جالِس)
جالِسة (جالِسة)
S-K-N
سکونت کردن/زندگی کردن
ساکِن (ساكِن)
ساکِنة (ساكِنة)
F-H-M
فهمیدن
فاهِم (فاهِم)
فاهِمة (فاهِمة)
L-ʿ-B
بازی کردن
لاعِب (لاعِب)
لاعِبة (لاعِبة)

طیف رسمیت

رسمی
هو كاتبٌ

هو كاتبٌ (Professional)

خنثی
هو كاتب

هو كاتب (Professional)

غیر رسمی
هو كاتب

هو كاتب (Professional)

عامیانه
هو كاتب

هو كاتب (Professional)

The Doer Pattern Map

Root (K-T-B)

Action

  • Kataba He wrote

Doer

  • Kātib Writer

مثال‌ها بر اساس سطح

1

أنا طالبٌ

I am a student

2

هو كاتبٌ

He is a writer

3

هي لاعبةٌ

She is a player

4

هم مسافرون

They are travelers

1

أنا جالسٌ هنا

I am sitting here

2

هي واقفةٌ هناك

She is standing there

3

هل أنت قارئٌ؟

Are you a reader?

4

الولدُ نائمٌ

The boy is sleeping

1

المعلمُ شارحٌ الدرسَ

The teacher is explaining the lesson

2

أنا باحثٌ عن عملٍ

I am a job seeker

3

هم فاهمون للموضوع

They understand the topic

4

هي كاتبةٌ مشهورةٌ

She is a famous writer

1

الشركةُ منظمةٌ للحدث

The company is organizing the event

2

أنا مستعدٌ للسفر

I am ready to travel

3

هم مشاركون في المسابقة

They are participants in the contest

4

هذا الكتابُ مفيدٌ

This book is useful

1

القرارُ متخذٌ بالفعل

The decision is already taken

2

أنا متفائلٌ بالمستقبل

I am optimistic about the future

3

هم متمسكون برأيهم

They are sticking to their opinion

4

هذه القضيةُ معقدةٌ

This issue is complicated

1

هو متفردٌ في أسلوبه

He is unique in his style

2

النتائجُ متوقعةٌ

The results are expected

3

نحن متضامنون معهم

We are in solidarity with them

4

الوضعُ متأزمٌ

The situation is critical

به‌راحتی اشتباه گرفته می‌شود

The "Doer" Pattern: Writer, Gamer, Going (Active Participle / Fāʿil) در مقابل Verb vs Participle

Learners use the verb for identity.

The "Doer" Pattern: Writer, Gamer, Going (Active Participle / Fāʿil) در مقابل Active vs Passive Participle

Mixing up 'doer' and 'done'.

The "Doer" Pattern: Writer, Gamer, Going (Active Participle / Fāʿil) در مقابل Tanween vs No Tanween

Using tanween with 'al'.

اشتباهات رایج

Kātibun

Al-kātibu

Don't use tanween with 'al'.

Kātib

Kātibah

Forgot feminine ending.

Kātibūn

Kātibāt

Wrong plural for feminine.

Yaktubu

Kātib

Used verb instead of noun.

Jālisah

Jālisatān

Dual form error.

Musāfir

Musāfirūn

Plural agreement error.

Kātib

Kātibun

Forgot tanween in indefinite.

Mutaʿallim

Mutaʿallim

Form II confusion.

Fāʿil

Mafʿūl

Confused active/passive.

Kātib

Kātibun

Case ending error.

Mutakhadh

Mutakhadh

Root assimilation error.

Mutafarrid

Mutafarrid

Form V confusion.

Mutaʾazzim

Mutaʾazzim

Hamza placement error.

الگوهای جمله‌سازی

أنا ___

هو ___ في البيت

هم ___ إلى العمل

هي ___ للدرس

Real World Usage

Social Media Bio constant

أنا كاتب ومسافر

Job Interview very common

أنا باحث عن عمل

Texting common

أنا جالس في المقهى

Travel common

هل أنت مسافر؟

Food Delivery occasional

السائق قادم

Academic common

الطالب فاهم الدرس

💡

صدای 'آ' کشیده خیلی مهمه!

اگه بعد از حرف اول ریشه، صدای 'آ' کشیده (مثل 'بـا' توی 'بابا') رو نشنیدی، احتمالاً فاعل نیست. گوش کن که ریتم 'فاعل' داشته باشه: «کاتِب» (kātib) نه 'کتَب' (katab).
💬

نه گفتن محترمانه

اگه کسی بهت غذا تعارف کرد و روزه بودی، اینکه بگی 'أنا صائِم' (من روزه هستم) خیلی مودبانه و معمولیه. یعنی 'من روزه‌دار هستم'.
⚠️

برای کارهای روتین زیاد استفاده نکن

برای کارهایی که همیشه انجام میدی (مثل 'من سیگار می‌کشم') از فاعل استفاده نکن. فعل مضارع عادی رو بگو. فاعل برای اینه که بگی 'کی هستی' یا 'همین الان چی کار داری می‌کنی': «من الان در حال نوشتن هستم.»

Smart Tips

Use the participle for your job.

أنا أكتب أنا كاتب

Use the participle for 'sitting' or 'standing'.

أنا أجلس أنا جالس

Drop the tanween.

الكاتبٌ الكاتب

Always add 'ah'.

هي كاتب هي كاتبة

تلفظ

Kātib-un

Tanween

The 'un' sound is a short nasal vowel.

Declarative

أنا كاتبٌ ↘

Falling intonation for statements.

حفظ کنید

روش یادسپاری

Think of 'Kātib' like 'Cat-ib'—a cat that writes!

تداعی تصویری

Imagine a person with a giant 'ā' shaped hat and an 'i' shaped belt. They are the 'Doer'!

Rhyme

Add an ā and an i, the doer is standing by.

Story

Ahmed is a writer (Kātib). He sits (Jālis) at his desk. He is a traveler (Musāfir) in his imagination.

شبکه واژگان

KātibJālisWāqifNāʾimMusāfirQāriʾ

چالش

Write down 5 verbs you know and turn them into 'Doers' in 5 minutes.

نکات فرهنگی

Often drop the tanween in speech.

Use the participle for current actions.

Maintain formal endings in media.

Derived from the triliteral root system of Semitic languages.

شروع‌کننده‌های مکالمه

ماذا تعمل؟

هل أنت مسافر؟

هل أنت قارئ جيد؟

هل أنت مشارك في الحدث؟

موضوعات نگارش

Describe your job using the Doer pattern.
Describe three people in your family.
Write about a traveler you met.
Discuss a professional role you admire.

اشتباهات رایج

Incorrect

صحیح


Incorrect

صحیح


Incorrect

صحیح


Incorrect

صحیح

Test Yourself

جای خالی را با اسم فاعل صحیح پر کنید.

أنا ___ (living) فِی لُندُن.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: ساکِن
ما به اسم فاعل 'ساکِن' نیاز داریم تا حالت زندگی کردن در جایی را بیان کنیم. 'سکَنَ' فعل ماضی است.
کدام جمله برای یک خانم صحیح است؟ چند گزینه‌ای

فرم صحیح را انتخاب کنید:

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: أنا ذاهِبة إلى السوق.
از آنجایی که گوینده خانم است، باید 'تاء مربوطه' ('ة') را به آخر اسم فاعل اضافه کنیم.
اشتباه را در این جمله پیدا کنید. Error Correction

Find and fix the mistake:

هو کاتِبة مشهور.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: هو کاتِب مشهور.
اشتباه جنسیتی! 'هو' (او مذکر) است، بنابراین 'کاتِبة' (نویسنده مونث) اشتباه است. باید 'کاتِب' باشد.

Score: /3

تمرین‌های عملی

8 exercises
Fill in the blank.

أنا ___ (writer)

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: كاتب
Kātib is the doer.
Choose the correct form. چند گزینه‌ای

هي ___ (player)

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: لاعبة
Feminine requires 'ah'.
Correct the sentence. Error Correction

Find and fix the mistake:

الكاتبٌ جيد

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: الكاتب جيد
No tanween with 'al'.
Change to feminine. Sentence Transformation

هو كاتب

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: هي كاتبة
Add 'ah'.
Match the verb to the doer. جفت کردن

كتب -> ?

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: كاتب
K-T-B -> Kātib.
Pluralize. Conjugation Drill

كاتب -> ?

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: كاتبون
Masculine plural is ūn.
Is this correct? True False Rule

الكاتبُ صحيح

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: صح
Definite noun.
Complete the dialogue. Dialogue Completion

أنت مسافر؟ - نعم، أنا ___

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: مسافر
Matches subject.

Score: /8

Practice Bank

11 exercises
ریشه ک-ت-ب را به اسم فاعل تبدیل کنید. پر کردن جای خالی

هو ___ (writer).

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: کاتِب
اسم فاعل را به معنی آن وصل کنید. جفت کردن

کلمات را تطبیق دهید:

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: ["Sitting","Living","Going","Student"]
کلمات را مرتب کنید تا جمله 'من دارم میرم اداره' ساخته شود. Sentence Reorder

ذاهِب / أنا / المَکتَب / إلى

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: أنا ذاهِب إلى المَکتَب
کلمه‌ای را که 'اسم فاعل' نیست، شناسایی کنید. چند گزینه‌ای

کدام کلمه با این الگو مطابقت ندارد؟

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: کبیر
جمله را کامل کنید. پر کردن جای خالی

هی ___ (playing) فورتنایت.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: لاعِبة
زمان فعل را اصلاح کنید. Error Correction

أنا رکبَ الباصَ الآن (I rode the bus right now).

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: أنا راکِب الباصَ الآن.
'آیا متوجه میشی؟' (خطاب به یک آقا) را ترجمه کنید. ترجمه

Translate: Are you understanding?

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: هل أنتَ فاهِم؟
فرم جمع را انتخاب کنید. پر کردن جای خالی

نحن (ما) ___ (students).

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: طُلّاب
کدام کلمه به معنی 'قاتل' است؟ چند گزینه‌ای

اسم فاعل را انتخاب کنید:

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: قاتِل
جمله بسازید: 'او خواب نیست.' Sentence Reorder

نائِمة / لیسَت / هی

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: هی لیسَت نائِمة
او یک ___ (عبادت‌کننده) است. ریشه: ع-ب-د پر کردن جای خالی

هو ___.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: عابِد

Score: /11

سوالات متداول (8)

It is the Active Participle, used to describe the person doing an action.

Add 'ā' after the first root and 'i' before the last.

For identities, roles, and current states.

Verb is action, participle is person.

Yes, add 'ah'.

Yes, very common in all contexts.

Add 'ūn' or 'āt'.

Mixing up gender or definite/indefinite.

Scaffolded Practice

1

1

2

2

3

3

4

4

Mastery Progress

Needs Practice

Improving

Strong

Mastered

In Other Languages

Spanish moderate

Participio presente

Arabic uses root modification.

French moderate

Participe présent

Arabic is gendered.

German low

Partizip I

Arabic is more systematic.

Japanese low

Te-form

Arabic is morphological.

Arabic high

Ism al-Fāʿil

None.

Chinese low

Agent suffix

Arabic is inflected.

Learning Path

Prerequisites

Was this helpful?
هنوز نظری وجود ندارد. اولین نفری باشید که افکار خود را به اشتراک می‌گذارد!