A2 Root Pattern 14 min read آسان

اسم فاعل عربی: انجام‌دهنده کار (كاتب/دارس)

با الگوی «فَاعِل»، میتونی سریع یه فعل رو به کسی که اون کارو انجام میده، تبدیل کنی. مثل یه فاعل «کارتون» یا یه فاعل «در حال انجام» کاری.

Grammar Rule in 30 Seconds

The Active Participle describes the person doing the action, formed by the pattern 'faa'il' for most three-letter verbs.

  • For Form I verbs, use the pattern 'faa'il' (e.g., kataba -> kaatib).
  • It functions like a noun or adjective, meaning 'doer of the action'.
  • It agrees in gender and number with the person it describes (e.g., kaatibah for female).
Root (k-t-b) + Pattern (faa'il) = kaatib (writer)

مرور کلی

اگر حروف ریشه یک فعل عربی را بدانید، اغلب بدون باز کردن فرهنگ لغت، به‌طور خودکار کلمه مربوط به شخصی که آن کار را انجام می‌دهد، می‌دانید. در عربی، کلمات بر اساس الگوهای ریتمیک ساخته می‌شوند و «اسم فاعل» (Active Participle) الگوی «انجام‌دهنده» است. این معادل اضافه کردن «-er» (teach → teacher) یا «-ing» (sleep → sleeping) در انگلیسی یا پسوند «-نده» در فارسی (نویسنده، خواننده) است.
این یکی از قدرتمندترین ابزارها برای شما به عنوان یک مبتدی است زیرا دایره لغات شما را فوراً دو برابر می‌کند. اگر بدانید k-t-b به معنی «نوشتن» است، فوراً می‌دانید kaatib به معنی «نویسنده» است. جادو؟
نه، فقط منطق.

این گرامر چطور کار می‌کنه

به اسم فاعل (Ism al-Fa'il) به عنوان یک ضرب‌آهنگ موسیقی فکر کنید. ضرب‌آهنگ فَاعِل است (صدای بلند، صدای کوتاه پایین، توقف). هر ریشه سه حرفی که در این ضرب‌آهنگ قرار دهید، به شخص یا چیزی تبدیل می‌شود که آن عمل را انجام می‌دهد.
مانند آفتاب‌پرست عمل می‌کند: گاهی اوقات مانند یک فعل عمل می‌کند («من دارم می‌روم»)، و گاهی دیگر یک اسم ساده است («دانش‌آموز»). شما آن را مانند یک فعل با پایان‌های من/تو/ما صرف نمی‌کنید؛ در عوض، با آن مانند یک صفت رفتار می‌کنید. اگر دختر هستید، یک تاء مربوطه (ة) اضافه می‌کنید.
اگر تعدادتان زیاد است، آن را جمع می‌بندید. این خیلی آسان‌تر از حفظ جدول‌های صرف فعل است!

الگوی ساخت

1
الگو دقیقاً فَاعِل است. بیایید ریشه د-ر-س (درس خواندن) را در نظر بگیریم.
2
اولین حرف ریشه (د) را بگیرید و با یک الف آن را بکشید: دا.
3
دومین حرف ریشه (ر) را بگیرید و به آن صدای کوتاه «i» (کسره) بدهید: رِ.
4
آخرین حرف (س) را بگیرید و بگذارید کلمه را تمام کند: س.
5
سرهم کنید: دَارِس = دانش‌آموز / در حال درس خواندن.
6
یکی دیگر؟ ک-ت-ب (نوشتن).
7
ک ← کا
8
ت ← تِ
9
ب ← ب
10
نتیجه: كَاتِب = نویسنده.

کی استفاده کنیم

شما از این الگو دائماً در سه موقعیت اصلی استفاده خواهید کرد:
  • برای توصیف کاری که همین الان انجام می‌دهید. برخلاف فعل مضارع (که می‌تواند به معنای «می‌نویسم» به طور کلی باشد)، اسم فاعل اغلب بر *حالت* انجام آن تأکید دارد. «أنا رایح» (من دارم می‌روم [همین الان]).
  • برای توصیف یک شغل یا هویت. درست مثل «نانوا» یا «راننده» در فارسی. یک kaatib نویسنده است. یک Laa'ib بازیکن (گیمر یا ورزشکار) است.
  • برای بیان حالت وجود. کلماتی مانند «فهمیدن» یا «دانستن» معمولاً در عربی اسم فاعل هستند. اگر کسی بپرسد آیا متوجه می‌شوید، می‌گویید «أنا فاهِم» (من متوجه هستم/می‌فهمم).

اشتباهات رایج

بزرگترین دام، اشتباه گرفتن اسم فاعل با فعل ماضی است زیرا حروف ریشه یکسانی دارند.
  • فعل ماضی: Kataba (نوشت) — صداهای کوتاه. کَ-تَ-بَ.
  • اسم فاعل: Kaatib (نویسنده) — صدای اول بلند. کا-تِب.
جنسیت را فراموش نکنید! اگر مؤنث هستید، معمولاً نمی‌توانید بگویید «أنا daaris». باید بگویید «أنا daarisah» (با اضافه کردن ة). این از نظر گرامری مهم است.

مقایسه با الگوهای مشابه

بیایید ریشه ج-ل-س (نشستن) را ببینیم تا تفاوت را متوجه شویم:

فعل ماضی: Jalasa (جَلَسَ) - نشست. (کار انجام شده).
فعل مضارع: Yajlisu (يَجْلِسُ) - می‌نشیند. (کار در حال انجام است).
اسم فاعل: Jaalis (جَالِس) - نشسته. (شخص را در حالت نشستن توصیف می‌کند).

در حالی که فعل مضارع و اسم فاعل گاهی اوقات می‌توانند در معنی همپوشانی داشته باشند («او نشسته است»)، اسم فاعل بیشتر شبیه توصیف شخص است تا فقط کاری که انجام می‌دهد.

سؤالات رایج

س: آیا می‌توانم از این برای همه افعال استفاده کنم؟
پ: این الگوی خاص فَاعِل فقط برای ریشه‌های ۳ حرفی (باب اول) است. افعال بزرگتر (مانند «مهندس» یا «سفر کردن») الگوی کمی متفاوتی دارند (معمولاً با مُـ شروع می‌شود)، اما فَاعِل رایج‌ترین الگویی است که در سطح A1 خواهید دید.
س: آیا این فعل است یا اسم؟
پ: از نظر گرامری، اسم/صفت است. این بدان معناست که اعراب می‌گیرد (un/an/in) و می‌تواند الـ بگیرد تا تبدیل به الکاتب (آن نویسنده) شود.
س: چطور بگویم «دارم می‌روم»؟
پ: ریشه ذ-ه-ب (رفتن) ← ذاهب. «أنا ذاهب» (من دارم می‌روم/رهسپارم). در لهجه‌ها، اغلب رایح (از ر-و-ح) را می‌شنوید که آن هم اسم فاعل است!

Active Participle Formation (Form I)

Gender/Number Pattern Example (Root K-T-B)
Masculine Singular
Faa'il
Kaatib
Feminine Singular
Faa'ilah
Kaatibah
Masculine Plural
Faa'iluun
Kaatibuun
Feminine Plural
Faa'ilaat
Kaatibaat

Meanings

The Active Participle (Ism al-Faa'il) is a noun derived from a verb that indicates the person or thing performing the action.

1

Agent/Doer

The person performing the action.

“هو دارسٌ للغة. (He is a student of the language.)”

“هي قارئةٌ جيدة. (She is a good reader.)”

Reference Table

Reference table for اسم فاعل عربی: انجام‌دهنده کار (كاتب/دارس)
ریشه معنی فاعل (مذکر) فاعل (مونث)
ک-ت-ب
نوشتن
کاتِب (كَاتِب)
کاتِبَة (كَاتِبَة)
د-ر-س
درس خواندن
دارِس (دَارِس)
دارِسَة (دَارِسَة)
ل-ع-ب
بازی کردن
لاعِب (لَاعِب)
لاعِبَة (لَاعِبَة)
س-ک-ن
زندگی کردن/ساکن شدن
ساکِن (سَاكِن)
ساکِنَة (سَاكِنَة)
ف-ه-م
فهمیدن
فاهِم (فَاهِم)
فاهِمَة (فَاهِمَة)
ع-ر-ف
دانستن
عارِف (عَارِف)
عارِفَة (عَارِفَة)

طیف رسمیت

رسمی
هو كاتبٌ.

هو كاتبٌ. (Describing profession)

خنثی
هو كاتب.

هو كاتب. (Describing profession)

غیر رسمی
هو كاتب.

هو كاتب. (Describing profession)

عامیانه
هو بيكتب.

هو بيكتب. (Describing profession)

Active Participle Map

Ism al-Faa'il

Form I

  • Kaatib Writer

Feminine

  • Kaatibah Writer (f)

مثال‌ها بر اساس سطح

1

أنا طالب.

I am a student.

2

هو كاتب.

He is a writer.

3

هي قارئة.

She is a reader.

4

نحن لاعبون.

We are players.

1

هل أنت دارس للغة؟

Are you a student of the language?

2

هي ليست كاتبة.

She is not a writer.

3

هم مسافرون إلى مكة.

They are travelers to Mecca.

4

أنا جالس هنا.

I am sitting here.

1

المعلم فاهم للدرس.

The teacher is understanding of the lesson.

2

هل أنت قادم غداً؟

Are you coming tomorrow?

3

الشركة باحثة عن موظفين.

The company is searching for employees.

4

هم سامعون للخبر.

They are listeners to the news.

1

كان الرجل واقفاً في الشارع.

The man was standing in the street.

2

إنها مسؤولة عن المشروع.

She is responsible for the project.

3

هل أنت مدرك للمخاطر؟

Are you aware of the risks?

4

الطلاب حاضرون في القاعة.

The students are present in the hall.

1

الكاتب واصفٌ للأحداث بدقة.

The writer is describing the events accurately.

2

أنا شاكرٌ لك على مساعدتك.

I am grateful to you for your help.

3

هم عازمون على النجاح.

They are determined to succeed.

4

القرار حاسمٌ للمستقبل.

The decision is decisive for the future.

1

إن الله سميعٌ عليمٌ.

Indeed, God is All-Hearing, All-Knowing.

2

كانت القصيدة معبرةً عن مشاعره.

The poem was expressive of his feelings.

3

العلماء باحثون في أسرار الكون.

The scientists are researchers into the secrets of the universe.

4

أنا ممتنٌ لكل من ساهم.

I am thankful to everyone who contributed.

به‌راحتی اشتباه گرفته می‌شود

Arabic Active Participle: The "Doer" (Kaatib/Daaris) در مقابل Active vs Passive Participle

Both use similar patterns.

Arabic Active Participle: The "Doer" (Kaatib/Daaris) در مقابل Present Tense Verb

Both describe current state.

Arabic Active Participle: The "Doer" (Kaatib/Daaris) در مقابل Form I vs Form II Participles

Different patterns.

اشتباهات رایج

Ana aktub

Ana kaatib

Confusing verb with participle.

Hiya kaatib

Hiya kaatibah

Missing feminine ending.

Ana kaatibun

Ana kaatib

Case ending confusion.

Huwa kaatibah

Huwa kaatib

Gender mismatch.

Ana laysa kaatib

Ana lastu kaatiban

Incorrect negation.

Hal anta kaatibah?

Hal anta kaatib?

Gender mismatch in question.

Hum kaatib

Hum kaatibuun

Missing plural suffix.

Huwa mudarris (Form II)

Huwa mudarris

Correct, but learners often try to force 'faa'il' pattern.

Ana saafir

Ana musaafir

Incorrect pattern for Form III.

Hiya faahim

Hiya faahimah

Missing agreement.

Participle as verb

Participle as noun

Misusing verbal force.

Incorrect case

Correct case

I'rab errors.

Wrong participle type

Correct participle type

Confusing active/passive.

الگوهای جمله‌سازی

أنا ___.

هل أنت ___؟

هي ___ للدرس.

هم ___ على النجاح.

Real World Usage

Job Interview very common

أنا مهندس.

Texting constant

أنا قادم.

Social Media common

أنا كاتب محتوى.

Travel common

أنا مسافر.

University common

أنا دارس للعلوم.

Food Delivery occasional

أنا طالب للطلب.

💡

صدای 'آ' کشیده رو بشنو

اگه تو یه کلمه عربی، بعد از حرف اول، صدای 'آ' کشیده شنیدی، ۹۰٪ مطمئن باش که اون کلمه یه «فاعل» یا انجام‌دهنده کاره. «کَاتِب»
💬

حواست به گویش‌ها باشه

توی خیلی از گویش‌ها (مثل مصری یا لبنانی) مردم ترجیح میدن به جای فعل حال، از این الگو برای نشون دادن حرکت استفاده کنن. مثلاً به جای 'میروم' میگن 'من رونده‌ام': «أَنَا رَايِح»
⚠️

فعل گذشته نیست

ممکنه شبیه فعل گذشته باشه (مثل 'کَتَبَ')، ولی به ریتمش گوش کن. 'کَتَبَ' تند و تیزه. 'کَاتِب' اولش کشیده و آرومه: «کَتَبَ» در مقابل «کَاتِب»

Smart Tips

Use the Active Participle for identity.

أنا أعمل كاتب. أنا كاتب.

Use the Active Participle instead of a verb.

هو يجلس الآن. هو جالس الآن.

Always add the ة.

هي كاتب. هي كاتبة.

Use -uun for men.

هم كاتب. هم كاتبون.

تلفظ

kaa-ti-b

Kasra

The 'i' sound in the middle is short.

Question

هل أنت كاتب؟ ↗

Rising intonation at the end.

حفظ کنید

روش یادسپاری

Think of 'Faa'il' as 'Fa-a-il' (First-Action-Is-Life).

تداعی تصویری

Imagine a person with a giant 'AA' letter on their chest, holding a pen, writing.

Rhyme

For the doer, add the 'aa', and keep the 'i' not far away.

Story

Ahmed is a writer (Kaatib). He is sitting (Jaalis) at his desk. He is a thinker (Faakir) about his next book.

شبکه واژگان

KaatibJaalisSaafirFaahimDaarisHaadir

چالش

Write 5 sentences describing your friends using the Active Participle.

نکات فرهنگی

Often use 'aa' instead of 'faa'il' in some contexts.

Very common to use 'bi-' prefix for present tense instead.

Formal usage is preferred in business.

Derived from the Semitic root system.

شروع‌کننده‌های مکالمه

ماذا تعمل؟

هل أنت مسافر قريباً؟

هل أنت مدرك لأهمية اللغة؟

هل أنت عازم على السفر؟

موضوعات نگارش

Describe your job using the Active Participle.
Describe a friend's personality.
Write about your goals.
Reflect on a recent decision.

اشتباهات رایج

Incorrect

صحیح


Incorrect

صحیح


Incorrect

صحیح


Incorrect

صحیح

Test Yourself

ریشه ک-ت-ب رو تبدیل کن به اسم فاعل (او در حال نوشتن/یک نویسنده است).

هُوَ ___ (او یک نویسنده است).

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: kaatib
'کتَبَ' فعل گذشته‌ست. 'یکتُبُ' فعل حاله. 'کاتِب' الگوی فاعل رو داره و درسته.
شکل مونث صحیح رو انتخاب کن. چند گزینه‌ای

کدوم کلمه یعنی 'او (مونث) میفهمد'؟

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Hiya faahimah
چون فاعل 'هِیَ' (او مونث) هست، باید 'ة' (ـَه) رو به آخر کلمه فاعل اضافه کنیم.
اشتباه جمله رو اصلاح کن. Error Correction

Find and fix the mistake:

أَنَا سَاكِنَة فِي لَنْدَن. (توسط یک مرد گفته شده)

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Ana saakin fee London.
یک مرد باید از شکل مذکر 'ساکِن' استفاده کنه، نه 'ساکِنَة'.

Score: /3

تمرین‌های عملی

8 exercises
Fill in the blank.

أنا ____ (writer).

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: كاتب
Kaatib is the doer.
Choose the correct form. چند گزینه‌ای

هي ____ (reader).

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: قارئة
Feminine needs ة.
Correct the sentence. Error Correction

Find and fix the mistake:

هو كاتبة.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: هو كاتب
Gender mismatch.
Reorder the words. Sentence Reorder

كاتب / أنا

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: أنا كاتب
Subject first.
Translate to Arabic. ترجمه

He is a student.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: كلاهما صحيح
Both work.
Pluralize. Conjugation Drill

كاتب (masculine plural)

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: كاتبون
Masculine plural suffix.
Match. جفت کردن

Kaatib - Writer

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: True
Correct meaning.
Build a sentence. Sentence Building

Use 'جالس' (sitting).

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: كلاهما صحيح
Depends on gender.

Score: /8

Practice Bank

12 exercises
جمله رو با کلمه 'بازیکن' کامل کن. پر کردن جای خالی

هُوَ ___ (بازیکن) فِي الْفَرِيق.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: laa'ib
اسم فاعل رو شناسایی کن. چند گزینه‌ای

کدوم کلمه از الگوی 'فاعل' پیروی می‌کنه؟

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Jaalis
مرتب کن تا بگی 'من یک دانشجوی جدید هستم'. Sentence Reorder

جديد / طالب / انا

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Ana taalib jadeed
ترجمه کن 'او در حال زندگی کردن در اینجاست'. ترجمه

هِیَ سَاكِنَة هُنَا.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: She is living here
ریشه رو به اسم فاعلش وصل کن. جفت کردن

درست رو به هم وصل کن:

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: ["K-T-B -> Kaatib","D-R-S -> Daaris","J-L-S -> Jaalis"]
اشتباه مطابقت جنسیتی رو پیدا کن. Error Correction

لَیْلَی دَارِس فِي الْجَامِعَة.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Layla daarisah fi al-jaami'ah.
'متاسفم' (مذکر) رو بگو. پر کردن جای خالی

أَنَا ___.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: aasif
کدوم یعنی 'نویسنده'؟ چند گزینه‌ای

شکل اسمی صحیح رو انتخاب کن:

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Al-Kaatib
ترجمه کن 'هُوَ عَارِف'. ترجمه

هُوَ عَارِف.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: He knows/is knowing
انجام دهنده کار 'شربَ' (نوشیدن) چیه؟ پر کردن جای خالی

هُوَ ___ (نوشنده/در حال نوشیدن).

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: shaarib
الگوی صحیح صوتی رو انتخاب کن. چند گزینه‌ای

'کاتِب' شبیه کدوم صدا میده؟

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: FAA-i-L
اشتباه جمع بستن رو اصلاح کن. Error Correction

نَحْنُ (ما) کَاتِب.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Nahnu kaatiboon.

Score: /12

سوالات متداول (8)

No, it is a noun/adjective.

Yes, with 'kana'.

Only Form I uses 'faa'il'.

Use 'laysa'.

Yes, very common.

Use 'mu-'.

Hollow verbs change.

Yes, it describes state.

Scaffolded Practice

1

1

2

2

3

3

4

4

Mastery Progress

Needs Practice

Improving

Strong

Mastered

In Other Languages

Spanish moderate

Participio activo

Spanish participles are often verbal.

French moderate

Participe présent

Arabic uses root patterns.

German moderate

Partizip I

Arabic is non-concatenative.

Japanese low

Noun-modifying form

Arabic is inflectional.

Arabic high

Ism al-Faa'il

None.

Chinese low

Agent nouns

Arabic uses morphology.

Learning Path

Prerequisites

Was this helpful?
هنوز نظری وجود ندارد. اولین نفری باشید که افکار خود را به اشتراک می‌گذارد!