اسمهای عربی از افعال: الگوی مفعول (maf'ūl)
Grammar Rule in 30 Seconds
The 'maf'ūl' pattern turns a root verb into an adjective describing something that has been acted upon.
- Start with the root letters (e.g., K-T-B).
- Add 'ma' at the start and a 'ū' after the second root letter.
- The resulting word (e.g., maktūb) means 'written'.
مرور کلی
مَفْعُول (maf'ūl) است.مَفْعُول، باید به مفهوم «ریشه» (Root) بازگردیم. در عربی، تقریباً هر فعلی از سه حرف اصلی تشکیل شده است. مثلاً ریشه ک-ت-ب به معنای نوشتن است.مَفْعُول استفاده میکنیم. در فارسی، ما برای تبدیل فعل به اسم مفعول معمولاً از «بن ماضی + ه» (مثل: نوشته) استفاده میکنیم، اما در عربی، ما حروف ریشه را در قالب یک «قالب» یا «وزن» خاص قرار میدهیم. در فارسی، ما «نوشته» داریم، اما در عربی، کلمه مَكْتُوب (maktūb) دقیقاً همین معنا را میدهد.مَفْعُول شامل یک «م» در ابتدا، یک «ساکن» روی حرف اول، یک «فتحه» روی حرف دوم و یک «واو» قبل از حرف آخر است. این یعنی هر ریشهای که داشته باشید، با چیدن حروفش در این «قالب» (مثل ریختن مواد در قالب شیرینی)، کلمه جدیدی ساخته میشود که معنای «مفعول واقع شده» میدهد.ف-ه-م (فهمیدن) تبدیل به مَفْهُوم میشود، یعنی چیزی که فهمیده شده یا همان «مفهوم». این سیستم در فارسی وجود ندارد و ما کلمات را به صورت جداگانه میسازیم، اما در عربی، شما با یادگیری این الگو، قدرت تولید کلمات جدید را به دست میآورید.مَفْعُول، کافی است ریشه سه حرفی خود را در این جایگاهها قرار دهید. بیایید ریشه ش-ر-ب (نوشیدن) را در نظر بگیریم:- 1حرف اول (ش) را بعد از «مَ» قرار میدهیم:
مَشْ - 2حرف دوم (ر) را با فتحه میآوریم:
مَشْرَ - 3حرف واو را اضافه میکنیم:
مَشْرُو - 4حرف آخر (ب) را اضافه میکنیم:
مَشْرُوب
مَفْعُول در دو موقعیت اصلی استفاده میکنید: اول به عنوان «اسم» و دوم به عنوان «صفت». به عنوان اسم، این کلمات اشیاء یا مفاهیمی را نام میبرند که نتیجه یک فعل هستند. مثلاً وقتی به رستوران میروید، کلمه مَشْرُوبَات (جمع مَشْرُوب) را میبینید که به معنای نوشیدنیهاست.الْبَابُ مَفْتُوحٌ (درب باز است)، از الگوی مَفْعُول استفاده کردهاید تا وضعیت درب را توصیف کنید.مَفْعُول یک ة (تای مربوطه) اضافه کنید. مثلاً اگر بخواهید بگویید «نامه نوشته شده است»، چون کلمه رِسَالَة (نامه) در عربی مؤنث است، میگویید: الرِّسَالَةُ مَكْتُوبَةٌ.- 1اشتباه گرفتن فاعل و مفعول: فارسیزبانان گاهی فراموش میکنند که الگوی
مَفْعُولبرای «پذیرنده کار» است، نه «انجامدهنده کار». برای انجامدهنده، ما الگوی دیگری به نامفَاعِلداریم. مثلاًکَاتِب(نویسنده) بامَكْتُوب(نوشته شده) متفاوت است. به دلیل شباهت ریشه، گاهی در ذهن زبانآموز این دو جابجا میشوند.
- 1عدم رعایت هماهنگی جنسیت: در فارسی ما «مذکر» و «مؤنث» نداریم. بنابراین، زبانآموزان فارسیزبان اغلب فراموش میکنند که وقتی اسم مؤنث است، باید به الگوی
مَفْعُولیکةاضافه کنند. مثلاً میگویندالرِّسَالَةُ مَكْتُوبٌکه از نظر دستوری غلط است و بایدمَكْتُوبَةٌباشد.
- 1تلفظ اشتباه حروف ساکن: در فارسی، ما تمایل داریم بین حروف ساکن، حرکت اضافه کنیم. در الگوی
مَفْعُول(مثلمَكْتُوب)، حرف اول ریشه (ک) باید کاملاً ساکن باشد. فارسیزبانان گاهی آن را «مَکِتوب» تلفظ میکنند که غلط است. این به دلیل تداخل ساختار هجایی فارسی با عربی است.
- 1آیا این الگو برای همه فعلها کار میکند؟ بله، در زبان عربی برای اکثر فعلهای سهحرفی (ثلاثی مجرد)، این الگو قابل اجراست. اگر فعل بیشتر از سه حرف داشته باشد، الگو کمی تغییر میکند که در سطوح بالاتر یاد خواهید گرفت.
- 1چرا بعضی کلمات مثل «مبیع» با الگو فرق دارند؟ چون برخی ریشهها «معتل» یا ضعیف هستند (حروف عله مثل واو یا یا دارند). در این موارد، کلمه برای راحتی تلفظ تغییر شکل میدهد، اما ریشه همان است.
- 1آیا میتوانم از این الگو برای ساختن کلمات جدید استفاده کنم؟ دقیقاً! این قدرت اصلی شماست. اگر ریشهای را بدانید، میتوانید حدس بزنید که اسم مفعول آن چه میشود. این یکی از لذتبخشترین بخشهای یادگیری عربی است.
Passive Participle Formation
| Root | Pattern | Result | Meaning |
|---|---|---|---|
|
K-T-B
|
maf'ūl
|
maktūb
|
written
|
|
D-R-S
|
maf'ūl
|
madrūs
|
studied
|
|
F-T-H
|
maf'ūl
|
maftūh
|
opened
|
|
S-M-A
|
maf'ūl
|
masmū'
|
heard
|
|
A-K-L
|
maf'ūl
|
ma'kūl
|
eaten
|
|
B-N-Y
|
maf'ūl
|
mabniyy
|
built
|
Meanings
The passive participle describes a person or object that has received the action of the verb.
Passive State
Something that has undergone an action.
“الباب مفتوح”
“الطعام مأكول”
Reference Table
| ریشه | معنی | الگو (مفعول) | معنی اسم |
|---|---|---|---|
|
ك-ت-ب (k-t-b)
|
Writing
|
مكتوب (maktūb)
|
Letter / Message
|
|
ش-ر-ب (sh-r-b)
|
Drinking
|
مشروب (mashrūb)
|
A Drink
|
|
ج-م-ع (j-m-')
|
Collecting
|
مجموع (majmū')
|
Total / Sum
|
|
ن-ش-ر (n-sh-r)
|
Spreading
|
منشور (manshūr)
|
Post / Publication
|
|
ع-ل-م ('-l-m)
|
Knowing
|
معلوم (ma'lūm)
|
Known / Fact
|
|
م-ن-ع (m-n-')
|
Forbidding
|
ممنوع (mamnū')
|
Prohibited thing
|
|
أ-ك-ل (a-k-l)
|
Eating
|
مأكول (ma'kūl)
|
Food item
|
|
ف-ه-م (f-h-m)
|
Understanding
|
مفهوم (mafhūm)
|
Concept
|
طیف رسمیت
الباب مغلق. (Daily life)
الباب مقفول. (Daily life)
الباب مسكر. (Daily life)
الباب مقفول خالص. (Daily life)
دنیای اسمهای مفعول (مَفْعول)
ارتباطات
- مكتوب نامه
- منشور پست
زندگی روزمره
- مشروب نوشیدنی
- مجموع جمع کل
اسمهای فاعل در برابر اسمهای مفعول
چگونه یک اسم مفعول بسازیم
ریشه سه حرفی داری؟
به اولش 'مَـ' اضافه کن؟
اسمهای مفعول رایج بر اساس کاربرد
قوانین
- • ممنوع (قدغن)
- • مسموح (مجاز)
اداره
- • مكتوب (نامه)
- • معلومة (اطلاعات)
مثالها بر اساس سطح
هذا الباب مفتوح.
This door is open.
الدرس مكتوب.
The lesson is written.
الطعام مأكول.
The food is eaten.
البيت مبني.
The house is built.
الرسالة مكتوبة بخط جميل.
The letter is written in beautiful handwriting.
المكتب مغلق اليوم.
The office is closed today.
السيارة مصلوحة.
The car is repaired.
الفيلم معروف.
The movie is well-known.
هذا القرار مدروس بعناية.
This decision is carefully studied.
المكان مهجور منذ سنوات.
The place has been abandoned for years.
الخطة مرفوضة من الجميع.
The plan is rejected by everyone.
المنتج مطلوب بشدة.
The product is in high demand.
المشروع مهدد بالفشل.
The project is threatened with failure.
الحقيقة معروفة للجميع.
The truth is known to everyone.
الأسلوب متبع في كل مكان.
The style is followed everywhere.
النتائج متوقعة.
The results are expected.
الرواية مقتبسة من قصة حقيقية.
The novel is adapted from a true story.
القرار متخذ بناءً على الأدلة.
The decision is taken based on evidence.
الوضع مأزوم.
The situation is critical/strained.
العمل متقن.
The work is mastered/perfected.
النص مصاغ ببراعة.
The text is crafted/phrased brilliantly.
الرأي مطروح للنقاش.
The opinion is put forward for discussion.
الموقف محتوم.
The situation is inevitable/fated.
السر مكتوم.
The secret is kept/concealed.
بهراحتی اشتباه گرفته میشود
Both are derived from the same root.
Both describe past actions.
Both are passive.
اشتباهات رایج
kataba
maktūb
maftūh (for a door)
maftūha
mktub
maktūb
maf'il
maf'ūl
maf'ūlīn
maf'ūlūn
maf'ūl (for plural)
maf'ūlūn
maf'ūl (for feminine)
maf'ūla
maf'ūl (for weak root)
marmiyy
maf'ūl (for Form II)
mufa''al
maf'ūl (active)
fā'il
maf'ūl (idiomatic)
mu'add
maf'ūl (archaic)
maf'ūl
maf'ūl (incorrect root)
maf'ūl
الگوهای جملهسازی
هذا الـ ___ ___.
الـ ___ ___ جداً.
هل الـ ___ ___؟
الـ ___ ليس ___.
Real World Usage
الصورة منشورة.
الرسالة مقروءة.
القرار متخذ.
المطار مغلق.
الطلب مجهز.
البحث مدروس.
قانون "مَـ"
خودت رو نخور!
مکتوب در فرهنگ عامه
Smart Tips
Apply the 'maf'ūl' template immediately.
Use the passive participle instead of a verb.
Always check for the ta marbuta.
Look for the root letters.
تلفظ
Long Vowel
The 'ū' in maf'ūl must be held for two beats.
Declarative
الدرس مكتوب ↘
Falling intonation for statements.
حفظ کنید
روش یادسپاری
Remember 'Maf'ūl' as 'My-Full'—the object is 'full' of the action.
تداعی تصویری
Imagine a letter (maktūb) with a big 'M' stamped on it and a 'U' shaped handle.
Rhyme
Add 'ma' at the start, 'ū' in the middle, the action is done, the mystery is little.
Story
Ahmed wrote a letter (kataba). Now the letter is sitting on the desk. It is a 'maktūb' letter. Everyone who sees it knows it is 'maktūb'.
شبکه واژگان
چالش
Look around your room and find 3 objects. Describe them using the 'maf'ūl' pattern (e.g., 'the door is opened').
نکات فرهنگی
Egyptians often use 'ma' for passive, but sometimes prefer 'mit-' for other forms.
They use 'ma' but often prefer 'mas' for specific verbs.
Standard 'maf'ūl' is very common in formal settings.
The 'maf'ūl' pattern is a Proto-Semitic morphological derivation.
شروعکنندههای مکالمه
هل هذا الباب مفتوح؟
هل الطعام مأكول؟
هل التقرير مكتوب؟
هل القرار متخذ؟
موضوعات نگارش
اشتباهات رایج
Test Yourself
If 'sh-r-b' is the root for drinking, what is the noun for 'a drink'?
عندي ___ (maktūb) من عائلتي.
مكتوب یعنی نامه (چیزی که نوشته شده)، در حالی که كاتب نویسنده و كتاب یعنی کتاب.Find and fix the mistake:
البيت مسكون (maskūn) بالجن. (The house is inhabited by ghosts). Is 'maskūn' correct for 'inhabited'?
مسكون از ریشه 'س-ک-ن' (ساکن شدن) میاد. اسم مفعول هست به معنی 'سکونت کرده' یا 'تسخیر شده'.Score: /3
تمرینهای عملی
8 exercisesالباب ___ (opened).
الرسالة ___.
Find and fix the mistake:
الطعام مأكولين.
مفتوح / الباب / هو
The book is studied.
مكتوب / مأكول / مفتوح
مكتوب
Use 'مغلق' (closed) with 'المكتب' (the office).
Score: /8
Practice Bank
10 exercisesMatch the following:
How do you say 'The total' using the root j-m-'?
Order these: [ممنوع] [التدخين]
Choose the noun derived from '-l-m' (know):
هذا الخبر ___ (published/spread).
I want a 'drink': أريد شارب (shārib).
Translate: 'Kull shay' maktūb'.
Match:
Make 'maktūb' feminine:
The food is ___ (eaten).
Score: /10
سوالات متداول (8)
It is a morphological pattern used to create passive participles.
Look for the 'ma-' prefix and '-ū-' infix.
It works for most 3-letter roots.
No, it is an adjective, not a verb.
Add '-ūn' for masculine or '-āt' for feminine.
Yes, it is standard in all registers.
The pattern adjusts slightly (e.g., mabniyy).
Absolutely, it is very common.
Scaffolded Practice
1
2
3
4
Mastery Progress
Needs Practice
Improving
Strong
Mastered
In Other Languages
Participio pasado (-ado/-ido)
Arabic uses a root-pattern system.
Participe passé
Arabic is template-based.
Partizip II
Arabic is strictly root-based.
Te-form + iru
Arabic is a single word.
Ism al-Maf'ūl
None.
Bei-structure
Arabic is morphological.
Learning Path
Prerequisites
Related Grammar Rules
اسم مفعول (الگوی مکتوب)
Overview تا حالا شنیدین کسی تو یه صحنه فیلم دراماتیک بگه «مکتوب» یا «نوشته شده»؟ دقیقاً همون چیزیه که امروز داریم در مور...
ریشههای عربی: DNA کلمات (ک-ت-ب)
### Overview در قلب زبان عربی، سیستمی منحصربهفرد و قدرتمند وجود دارد که آن را «نظام ریشه» یا `الجذر` (al-jathr) مینامی...
اسمهای عربی از ریشهها: فاعل و مفعول
### Overview زبان عربی، برخلاف بسیاری از زبانهای هندواروپایی مانند فارسی، ساختار واژگان خود را بر پایه یک سیستم بسیار...
اسم مفعول در عربی: کلماتی که کار روی آنها انجام شده (ism al-maf'ul)
### Overview در زبان عربی، برای توصیف اشیاء یا افرادی که تحت تأثیر یک عمل قرار گرفتهاند، از ساختاری به نام «اسم مفعول»...
اسم مصدر: المصدر (خوردن، خوابیدن، کار کردن)
Overview تا حالا خواستید یک کار را به یک چیز تبدیل کنید؟ مثل اینکه «خوردن» (فعل) را به «خوردن» (اسم) تبدیل کنید تا بگویی...
