A1 · مبتدی فصل 19

فاعل‌ها: کی داره چیکار می‌کنه؟

6 مجموع قواعد
65 مثال‌ها
7 دقیقه
قواعد این فصل تمرین سریع

Chapter in 30 Seconds

Unlock thousands of new words instantly by mastering the 'Doer' pattern in Arabic.

  • Transform three-letter roots into active nouns like 'writer' or 'student'.
  • Identify complex 'doers' using the professional 'Mu-' prefix.
  • Distinguish between the person doing the action and the thing receiving it.
Master the roots, name the world.

چی یاد می‌گیری

سلام! آماده‌ای برای یه سفر هیجان‌انگیز تو دل کلمات عربی؟ تو این فصل، قراره یه جادوی واقعی یاد بگیری! می‌دونستی با دونستن ریشه یه فعل، می‌تونی سریع بفهمی کی داره اون کار رو انجام می‌ده؟ یا حتی یه صفت برای کسی بسازی؟ دیگه لازم نیست هزاران کلمه حفظ کنی! تو اینجا یاد می‌گیری چطوری از ریشه کلمه‌ها، فاعل بسازی. یعنی چی؟ مثلاً از «کَتَبَ» (نوشت)، یاد می‌گیری بگی «کاتِب» (نویسنده). از «دَرَسَ» (درس خواند)، می‌تونی بگی «دارِس» (دانش‌آموز یا کسی که داره درس می‌خونه). خیلی باحاله، نه؟ این مهارت تو مکالمات روزمره خیلی به دردت می‌خوره. مثلاً وقتی می‌خوای بگی «راننده تاکسی اومد» (نه اینکه «کسی که تاکسی می‌راند اومد») یا «اون پسره درس‌خونه است» (اشاره به حالت درس خواندنش). دیگه جمله‌هات روان‌تر و طبیعی‌تر می‌شه. قراره با دو تا الگوی اصلی آشنا بشیم: یکی الگوی «فَاعِل» که برای فعل‌های ساده استفاده می‌شه، و یکی هم الگوی «مُ-» که برای فعل‌های یکم پیچیده‌تر و مشتق هستن. اصلاً نگران نباش، اینا آسون‌تر از چیزی هستن که فکر می‌کنی و مثل یه پازل کوچیک، تکه‌تکه یاد می‌گیریم چطوری کلمه‌های جدید بسازی. حتی یه نگاهی هم به کلمه‌هایی مثل «مَفعول» می‌اندازیم که بهت میگه «چیو یا کیو روش کار انجام شده». پس آماده باش که بعد از این فصل، کلی کلمه جدید بسازی و دایره لغاتت رو بدون حفظ کردن، حسابی بزرگ کنی! دیگه راحت می‌تونی بگی «من یه چیز نوشته شده (مَکتوب) خوندم» یا «اون یه نفر درس خونده (دارِس) هست». بریم که شروع کنیم!

Learning Objectives

By the end of this chapter, you will be able to:

  1. 1
    By the end you will be able to convert any simple 3-letter verb into its 'Doer' form using the Fāʿil pattern.
  2. 2
    By the end you will be able to recognize professional titles and complex actors using the 'Mu-' prefix.
  3. 3
    By the end you will be able to describe an object as 'done' (e.g., written, open) using the Maf'ūl pattern.

راهنمای فصل

مرور کلی

Welcome to an incredibly powerful chapter in your A1 Arabic grammar journey! Get ready to unlock a secret weapon that will massively expand your vocabulary and make your Arabic sound much more natural and authentic. Here, you'll learn how to transform verbs into doer nouns, also known as active participles.
This means that instead of memorizing a separate word for writer and student, you'll discover a systematic way to create them directly from the verbs to write and to study. This skill is fundamental for any Arabic learner and a cornerstone of effective communication.
Imagine being able to effortlessly describe someone by the action they perform, or even use these words as adjectives! For instance, from the verb kataba (he wrote), you'll learn to form kātib (writer). From darasa (he studied), you'll create dāris (student or someone who is studying).
This isn't just about learning new words; it's about understanding the underlying structure of Arabic vocabulary, allowing you to infer meanings and build countless new terms with confidence. This concept is vital for your A1 Arabic proficiency and will be a game-changer as you progress.
In this chapter, we'll focus on two primary patterns for forming these doer words: the classic Fāʿil pattern for simple verbs, and the versatile Mu- pattern for more complex, derived verbs. We'll also briefly touch upon the Maf'ūl pattern, which describes
what was acted upon,
providing a complete picture of how actions relate to their performers and objects. Master these patterns, and you'll not only enhance your Arabic grammar but also gain an intuitive feel for word formation, making your learning journey much more efficient and enjoyable.
Let's dive in and transform your understanding of Arabic!

این گرامر چطور کار می‌کنه

At its heart, this chapter is about understanding the Arabic Active Participle, which is a special type of noun or adjective derived from a verb. It literally means the doer of an action. Think of it as a person or thing that is actively performing the verb's action.
This concept is incredibly efficient for building vocabulary in Arabic grammar.
For simple, three-letter (trilateral) verb roots, we use the Fāʿil pattern. This is often introduced as
The Doer Pattern: Writer, Gamer, Going.
To form it, you take the three root letters, add an alif (long 'a' sound) after the first letter, and give the second root letter a kasra (short 'i' sound). For example:
* From kataba (he wrote), we get kātib (writer, or someone who is writing).
* From darasa (he studied), we get dāris (student, or someone who is studying).
* From qaraʾa (he read), we get qāriʾ (reader).
* From dhahaba (he went), we get dhāhib (going, someone who is going).
For more complex, derived verbs (which you'll encounter more in later levels, but it's good to recognize them now), we use the Mu- pattern. This pattern is formed by taking the present tense of the verb, replacing the present tense prefix with a mu- (مُ) prefix, and typically giving a kasra to the letter before the last one. For instance:
* From darrasa (he taught), we get mudarris (teacher).
* From sāfara (he traveled), we get musāfir (traveler).
* From ʿallama (he taught/informed), we get muʿallim (teacher/informer).
Finally, we briefly touch on the Maf'ūl pattern, which represents the done-to or the object of the action. This is the Passive Participle. For simple verbs, it's formed with ma- at the beginning and -ū- after the second root letter. For example:
* From kataba (he wrote), we have kātib (writer) and maktūb (written thing, something that was written).
* From qaraʾa (he read), we have qāriʾ (reader) and maqruʾ (something read).
These doer nouns and done-to nouns often function as adjectives, describing people or things by their active or passive state. This makes them incredibly versatile in your A1 Arabic conversations!

اشتباهات رایج

  1. 1✗ Wrong: أنا كتب (Ana kataba)
✓ Correct: أنا كاتب (Ana kātib) (I am a writer/writing) OR أنا أكتب (Ana aktubu) (I write)
*Explanation:* A common error for A1 Arabic learners is to confuse the active participle (kātib) with a conjugated verb (kataba or aktubu). The active participle is a noun or an adjective, not a verb that expresses an action in a specific tense. So, «أنا كاتب» means
I am a writer
or I am writing (as a state), not I wrote.
  1. 1✗ Wrong: هو دارس (Huwa dāris) for He taught
✓ Correct: هو مدرّس (Huwa mudarris) (He is a teacher) OR هو درّس (Huwa darrasa) (He taught)
*Explanation:* This mistake arises from not distinguishing between simple (Form I) verbs and derived verbs. The Fāʿil pattern (dāris) comes from the simple verb darasa (studied), meaning student. For the derived verb darrasa (taught), the active participle is mudarris (teacher), following the Mu- pattern. Always consider the verb's form when creating the participle.
  1. 1✗ Wrong: هي كاتب جيد (Hiya kātib jayyid) (She is a good writer)
✓ Correct: هي كاتبة جيدة (Hiya kātibah jayyidah) (She is a good writer)
*Explanation:* Active participles, when used as nouns or adjectives, must agree in gender and number with the noun they describe. Since «هي» (she) is feminine, the active participle kātib (masculine) must become kātibah (feminine) by adding a tāʾ marbūṭah (ة).

مکالمات واقعی

A

A

من هذا الطالب؟ (Man hādhā aṭ-ṭālib?) (Who is this student?)
B

B

هذا أخي، هو دارس مجتهد. (Hādhā akhī, huwa dāris mujtahid.) (This is my brother, he is a diligent student.)
A

A

هل أنت قادم إلى الحفل؟ (Hal anta qādim ilā al-ḥafl?) (Are you coming to the party?)
B

B

نعم، أنا قادم الآن. (Naʿam, ana qādim al-ʾān.) (Yes, I am coming now.)
A

A

من هو مدرّس اللغة العربية؟ (Man huwa mudarris al-lughah al-ʿarabīyah?) (Who is the Arabic language teacher?)
B

B

هو الأستاذ أحمد، إنه مدرّس ممتاز. (Huwa al-ustādh Aḥmad, innahu mudarris mumtāz.) (He is Professor Ahmed, he is an excellent teacher.)

سؤالات رایج

Q

What is an active participle in Arabic grammar?

An active participle is a noun or adjective derived from a verb that describes the person or thing performing the action of that verb. It's the doer.

Q

Can active participles be used as adjectives in A1 Arabic?

Yes, absolutely! They are frequently used to describe someone's state or profession, like a traveling man (rajul musāfir) or a diligent student (ṭālib dāris).

Q

How do I know whether to use the Fāʿil or Mu- pattern for doers?

The Fāʿil pattern is used for simple, three-letter verb roots (Form I verbs), like kātib from kataba. The Mu- pattern is used for more complex, derived verb forms (Forms II-X), like mudarris from darrasa.

Q

Is Maf'ūl also a doer word in Arabic grammar A1?

No, Maf'ūl is the opposite! It describes the *object* of the action, or what *was acted upon*, like written (maktūb) or read (maqruʾ). It's the passive participle.

بافت فرهنگی

These doer nouns and participles are incredibly common and efficient in everyday Arabic conversation across all dialects. Many professions are named using these patterns, such as kātib (writer), sāʾiq (driver), ṭābiḫ (cook), and mudarris (teacher). Their widespread use reflects a linguistic efficiency where a single word can convey both an action and the identity of the performer, making communication concise and rich.
They are fundamental to understanding descriptions and identifying roles in society.

مثال‌های کلیدی (8)

1

Anā sākin fī Dubai.

من در دبی زندگی می‌کنم.

انجام‌دهنده (اسم فاعل)
2

Hiya ṭāliba fī al-jāmiʿa.

او دانشجوی دانشگاه است.

انجام‌دهنده (اسم فاعل)
3

Ana taalib jadeed.

من یک دانشجوی جدید هستم.

اسم فاعل عربی: انجام‌دهنده کار (كاتب/دارس)
4

Hal anti faahimah?

آیا تو (مونث) متوجه می‌شوی؟

اسم فاعل عربی: انجام‌دهنده کار (كاتب/دارس)
5

أنا ذاهِب إلى الجامِعة.

من دارم میرم دانشگاه.

الگوی «انجام‌دهنده»: نویسنده، گیمر، رونده (اسم فاعل / Fāʿil)
6

هي ساكِنة في دبي.

او در دبی زندگی می‌کند (در حال زندگی کردن است).

الگوی «انجام‌دهنده»: نویسنده، گیمر، رونده (اسم فاعل / Fāʿil)
7

Anā musāfir ilā Dubai ghadan.

من فردا به دبی سفر می‌کنم.

الگوی «مُـ»: اسم فاعل در باب‌های مزید
8

Hal anta mustaʿidd lil-imtiḥān?

آیا برای امتحان آماده‌ای؟

الگوی «مُـ»: اسم فاعل در باب‌های مزید

نکات و ترفندها (4)

💡

ترفند 'همین الان'

اگه می‌خوای بگی کاری رو «همین الان» انجام میدی (مثل ایستادن، نشستن، منتظر بودن)، همیشه از اسم فاعل استفاده کن نه خود فعل. «أَنَا جَالِس» (من نشسته‌ام).
frontend.learn_grammar.from_rule: انجام‌دهنده (اسم فاعل)
💡

صدای 'آ' کشیده رو بشنو

اگه تو یه کلمه عربی، بعد از حرف اول، صدای 'آ' کشیده شنیدی، ۹۰٪ مطمئن باش که اون کلمه یه «فاعل» یا انجام‌دهنده کاره. «کَاتِب»
frontend.learn_grammar.from_rule: اسم فاعل عربی: انجام‌دهنده کار (كاتب/دارس)
💡

صدای 'آ' کشیده خیلی مهمه!

اگه بعد از حرف اول ریشه، صدای 'آ' کشیده (مثل 'بـا' توی 'بابا') رو نشنیدی، احتمالاً فاعل نیست. گوش کن که ریتم 'فاعل' داشته باشه: «کاتِب» (kātib) نه 'کتَب' (katab).
frontend.learn_grammar.from_rule: الگوی «انجام‌دهنده»: نویسنده، گیمر، رونده (اسم فاعل / Fāʿil)
💡

تیم 'مـ'

اگه یه کلمه دیدی که با «مُـ» شروع میشه و داره یه آدم رو توصیف می‌کنه، ۹۰ درصد احتمال بده که داره میگه «کسی که یه کاری رو انجام میده». مثلاً «مُدَرِّس» یعنی «کسی که درس میده». «هَذَا مُسَافِرٌ».
frontend.learn_grammar.from_rule: الگوی «مُـ»: اسم فاعل در باب‌های مزید

واژگان کلیدی (6)

كَاتِبٌ writer (kātib) دَارِسٌ student/one who studies (dāris) مُدَرِّسٌ teacher (mudarris) مَسْمُوعٌ audible/heard (masmūʿ) مَكْتُوبٌ written/destiny (maktūb) سَامِعٌ listener (sāmiʿ)

Real-World Preview

user-check

Meeting a Professional

mail

At the Post Office

Review Summary

  • Root 1 + ā + Root 2 + i + Root 3
  • Mu + [Derived Stem] + i + Root 3
  • Ma + Root 1 + Root 2 + ū + Root 3

اشتباهات رایج

Confusing the 'Doer' with the 'Done-to'. 'Maktūb' means you are written (destiny), while 'Kātib' means you are the writer.

Wrong: أَنَا مَكْتُوبٌ (anā maktūb)
صحیح: أَنَا كَاتِبٌ (anā kātib)

In the 'Mu-' pattern, the 'i' vowel (kasra) before the last letter makes it the 'Doer'. An 'a' vowel (fatha) would make it the person being taught!

Wrong: المُدَرَّس (al-mudarras)
صحیح: المُدَرِّس (al-mudarris)

Forgetting the 'i' (kasra) sound in the Fāʿil pattern. It must be Fā-ʿil, not Fā-ʿal.

Wrong: دَارَس (dāras)
صحیح: دَارِس (dāris)

قواعد این فصل (6)

1

انجام‌دهنده (اسم فاعل)

A1
اسم فاعل فعل رو تبدیل می‌کنه به «انجام‌دهنده» کار (مثل نویسنده) یا «حالتی» که طرف توشه (مثل در حال نوشتن).
Anā sākin fī Dubai.
10 مثال‌ها
2

اسم فاعل عربی: انجام‌دهنده کار (كاتب/دارس)

A2
با الگوی «فَاعِل»، میتونی سریع یه فعل رو به کسی که اون کارو انجام میده، تبدیل کنی. مثل یه فاعل «کارتون» یا یه فاعل «در حال انجام» کاری.
Ana taalib jadeed.
10 مثال‌ها
3

الگوی «انجام‌دهنده»: نویسنده، گیمر، رونده (اسم فاعل / Fāʿil)

A1
با الگوی «فاعل»، ریشه‌ی فعل رو به کسی که کار رو انجام میده یا توی اون حالت هست، تبدیل می‌کنی. یه جورایی سه تا ابزار جادویی داری: «فاعل» کیه، «چی داره میشه»، و «یه اسم بامزه»!
أنا ذاهِب إلى الجامِعة.
12 مثال‌ها
4

الگوی «مُـ»: اسم فاعل در باب‌های مزید

B1
واسه ساختن «انجام دهنده» از فعل‌هایی که یه کم پیچیده‌ترن (نه فعل‌های ساده)، «یـ» اول فعل رو بردار و به جاش «مُـ» بذار، بعدش حواست باشه قبل از حرف آخرش، صدای «ـِـ» بیاد. سه تا ابزار جادویی داری: «مُـ» اولش، «ـِـ» قبل از آخرش.
Anā musāfir ilā Dubai ghadan.
11 مثال‌ها
5

اسم‌های عربی از ریشه‌ها: فاعل و مفعول

A1
با دو تا «الگوی» ساده، می‌تونی از یه ریشه فعل، ده‌ها «کلمه» جدید بسازی؛ هم برای «انجام‌دهنده» و هم برای «چیزی» که روش کاری انجام شده.
Ana `taalib` fil-jaami'a.
10 مثال‌ها
6

اسم فاعل و اسم مفعول: انجام‌دهنده (Fā'il) و دریافت‌کننده (Maf'ūl)

A1
سه تا ابزار جادویی داری: «فاعِل» برای کسی که کارو میکنه، و «مَفعول» برای چیزی که کار روش انجام شده.
Ana āsif, ana mashghūl.
12 مثال‌ها

Next Steps

You've just unlocked a massive shortcut in Arabic. By learning these patterns, you've learned hundreds of words at once. Keep practicing the 'Doer' sound!

Look at 5 objects around you and try to guess their 'Maf'ūl' state (e.g., broken, open, closed).

Introduce yourself using a 'Mu-' professional title.

Continue to: کار انجام‌شده و انجامِ کار

تمرین سریع (10)

اشتباه را پیدا کرده و تصحیح کنید.

Find and fix the mistake:

نامه «کاتِب» است.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: نامه «مکتوب» است.
«کاتِب» یعنی نویسنده (انجام دهنده). «مكتوب» یعنی نوشته شده یا نامه (شیء).

frontend.learn_grammar.from_rule: اسم‌های عربی از ریشه‌ها: فاعل و مفعول

کدام کلمه انجام دهنده عمل درس خواندن را توصیف می‌کند؟

ریشه «د-ر-س» (مطالعه کردن) است. انجام دهنده کیست؟

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: طالب
در عربی، «طالب» کلمه استاندارد برای دانشجو است که از الگوی «فاعل» پیروی می‌کند (از ریشه «طلب دانش»).

frontend.learn_grammar.from_rule: اسم‌های عربی از ریشه‌ها: فاعل و مفعول

ریشه ک-ت-ب رو تبدیل کن به اسم فاعل (او در حال نوشتن/یک نویسنده است).

هُوَ ___ (او یک نویسنده است).

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: kaatib
'کتَبَ' فعل گذشته‌ست. 'یکتُبُ' فعل حاله. 'کاتِب' الگوی فاعل رو داره و درسته.

frontend.learn_grammar.from_rule: اسم فاعل عربی: انجام‌دهنده کار (كاتب/دارس)

اشتباه رو پیدا کن و درستش کن.

Find and fix the mistake:

Anā musāfira ilā London.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Correct if speaker is female.
اگه گوینده خانم باشه، 'مُسَافِرَة' کاملاً درسته. اگه آقا باشه، 'مُسَافِر'.

frontend.learn_grammar.from_rule: الگوی «مُـ»: اسم فاعل در باب‌های مزید

اشتباه جمله رو اصلاح کن.

Find and fix the mistake:

أَنَا سَاكِنَة فِي لَنْدَن. (توسط یک مرد گفته شده)

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Ana saakin fee London.
یک مرد باید از شکل مذکر 'ساکِن' استفاده کنه، نه 'ساکِنَة'.

frontend.learn_grammar.from_rule: اسم فاعل عربی: انجام‌دهنده کار (كاتب/دارس)

کدوم کلمه به معنی 'شکسته' هست؟

Select the correct Passive Participle for the root K-S-R.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Maksūr (مَكسور)
شکسته، حالتیه که عمل شکستن رو دریافت کرده، پس از الگوی مَفعول استفاده میکنه (با 'مَـ' شروع میشه و 'و' داره). کاَسِر یعنی کسی که میشکنه!

frontend.learn_grammar.from_rule: اسم فاعل و اسم مفعول: انجام‌دهنده (Fā'il) و دریافت‌کننده (Maf'ūl)

جای خالی را با کلمه «شکسته» پر کنید.

صفحه نمایش من ____ (از ریشه «ک-س-ر»، شکستن).

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: مکسور
«مکسور» از الگوی «مفعول» پیروی می‌کند که حالت شیئی را توصیف می‌کند که کاری روی آن انجام شده است (شکسته شده).

frontend.learn_grammar.from_rule: اسم‌های عربی از ریشه‌ها: فاعل و مفعول

اشتباه را در این جمله پیدا کنید.

Find and fix the mistake:

هو کاتِبة مشهور.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: هو کاتِب مشهور.
اشتباه جنسیتی! 'هو' (او مذکر) است، بنابراین 'کاتِبة' (نویسنده مونث) اشتباه است. باید 'کاتِب' باشد.

frontend.learn_grammar.from_rule: الگوی «انجام‌دهنده»: نویسنده، گیمر، رونده (اسم فاعل / Fāʿil)

اسم فاعل درست رو برای 'دانشجو' (مرد) انتخاب کن.

Huwa ___ fi al-jāmi'ah. (He is a student at university).

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Tālib (طالِب)
ما به کننده‌ی کار (دانشجو) نیاز داریم که از الگوی فاعل پیروی میکنه. مَطلوب به معنی 'خواسته شده/مورد نیاز' (مفعول) هست.

frontend.learn_grammar.from_rule: اسم فاعل و اسم مفعول: انجام‌دهنده (Fā'il) و دریافت‌کننده (Maf'ūl)

جاهای خالی رو با اسم فاعل درست پر کن.

Huwa ___ fī al-jāmiʿa. (He is a teacher at the university)

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: mudarris
ما به 'انجام دهنده' (معلم) از فرم دو نیاز داریم. 'دَارِس' دانشجو (فرم یک) هست، و 'مُدَرَّس' مفعول هست (درس داده شده).

frontend.learn_grammar.from_rule: الگوی «مُـ»: اسم فاعل در باب‌های مزید

Score: /10

سوالات رایج (6)

هردوشون میتونن به معنی دانشجو باشن. 'دارِس' یعنی 'کسی که درس می‌خواند' و 'طالِب' یعنی 'خواهان' یا 'طلب‌کننده'، ولی توی مدرسه و دانشگاه بیشتر از 'طالِب' استفاده میشه. مثل: «أَنَا طَالِب» (من دانشجو هستم).
چون مثل اسم یا صفت عمل می‌کنه، برای جمع مذکر 'ـُونَ' و برای جمع مؤنث 'ـَات' اضافه کن. مثلاً: «مُدَرِّسُونَ» (معلم‌ها، مذکر) و «مُدَرِّسَات» (معلم‌ها، مؤنث).
این یه نکته ظریفه! الگوی 'فاعل' فقط برای فعل‌های سه حرفی ساده (نوع اول) هست. 'مدرّس' از نوع دومه و برای همین یه 'مُـ' اولش میاد. فعلاً نگران اینا نباش، فقط الگوی 'فاعل' رو خوب یاد بگیر. «مُدَرِّس»
بله! مثلاً 'خارج' یعنی 'بیرونی' یا 'خارج‌شونده' و میتونه خروجی رو توصیف کنه. اما تو این سطح، بیشتر برای آدم‌ها یا چیزهای زنده کاربرد داره. «خَارِج»
زبان عربی بیشتر روی 'حالت' تمرکز داره. 'أنا جالس' یعنی 'من الان در حالت نشستن هستم'. اینجوری توصیفی‌تره تا اینکه بگی 'من نشسته‌ام' که بیشتر روی فعل تاکید داره.
بیشتر فعل‌های حرکتی، بله! 'خوردن' (آکِل)، 'نوشیدن' (شارِب)، 'رفتن' (ذاهِب). ولی برای فعل‌هایی که حالت رو نشون میدن، مثل 'شاد بودن'، معمولاً از صفت استفاده می‌کنیم، نه این الگو.
فصل قبلی
قلب عربی: ریشه‌ها و خودت!
فصل بعدی
کار انجام‌شده و انجامِ کار
برگشت به نقشه راه