جمع مکسر در زبان عربی (Jam' al-Taksir)
Grammar Rule in 30 Seconds
Broken plurals change the internal vowel structure of a word rather than adding a simple suffix.
- Unlike sound plurals, broken plurals don't use -un or -in endings (e.g., 'kitab' becomes 'kutub').
- They follow specific rhythmic patterns based on the root consonants (e.g., 'fa'il' becomes 'fu'ul').
- Treat broken plurals of non-human objects as feminine singular for adjective agreement.
مرور کلی
الجمع السالم (جمع سالم) میگویند.جمع التکسیر (جمع مکسر). واژه «مکسر» از ریشه «ک-س-ر» به معنای شکستن میآید؛ یعنی در این حالت، ساختار ظاهری کلمه مفرد «شکسته» میشود و با تغییر در مصوتها و گاهی حذف یا افزودن حروف، به شکل جمع درمیآید.الجذر الثلاثی (ریشه سهحرفی) قرار دارد. همانطور که در دستور زبان فارسی میدانیم که «بن» فعل یا «ماده» کلمه پایه معناست، در عربی نیز ریشهها (مانند ک-ت-ب) معنای اصلی را حمل میکنند. وقتی میخواهیم یک کلمه را به جمع مکسر تبدیل کنیم، از الگوهایی به نام أوزان (اوزان یا وزنها) استفاده میکنیم.أقلام تبدیل میشود.فُعُل | فِعَال | کتاب | کتب | ک-ت-ب |أَفْعَال | فَعْل | قلم | أقلام | ق-ل-م |فُعُول | فَعْل | بیت | بيوت | ب-ی-ت |فِعَال | فَعَل | جبل | جبال | ج-ب-ل |فَعَائِل | فَعَالَة | رسالة | رسائل | ر-س-ل |فُعَلاء | فَعِيل | کریم | كرماء | ک-ر-م |هذه کتبٌ جديدةٌ). این یکی از بزرگترین تفاوتهای ساختاری با فارسی است که باید در محیطهای رسمی یا نوشتاری به آن بسیار دقت کنید.- 1استفاده از صفت جمع برای غیرانسان: فارسیزبانان تمایل دارند صفت را با موصوف جمع مکسر، جمع ببندند (مثلاً میگویند
الکتب الجدد). این اشتباه است زیرا ذهن ما در فارسی عادت دارد «کتابها» را با «جدیدها» جمع ببندد. در عربی باید بگوییدالکتب الجدیدة. - 2تلاش برای ساختن جمع سالم برای همه کلمات: چون در فارسی «ها» به همه چیز میچسبد، زبانآموزان فارسیزبان گاهی سعی میکنند به کلماتی که باید جمع مکسر شوند، پسوند
ونیااتاضافه کنند (مثلاً میگویندقلمونبه جایأقلام). این به دلیل عدم آشنایی با وزنهای مکسر رخ میدهد. - 3اشتباه در تعیین جنسیت دستوری: به دلیل اینکه در فارسی جنسیت دستوری نداریم، فارسیزبانان گاهی فراموش میکنند که جمع مکسر غیرانسان، در عربی «مؤنث» تلقی میشود و از اسم اشاره
هذابه جایهذهاستفاده میکنند (مثلاًهذا أقلامکه غلط است).
- 1آیا راهی برای تشخیص جمع مکسر از مفرد وجود دارد؟
أفعال یا فعول شروع میشود، احتمالاً یک جمع مکسر است.- 1آیا همه کلمات جمع مکسر دارند؟
- 1چرا جمع مکسر غیرانسان، مفرد مؤنث است؟
Common Broken Plural Patterns
| Singular | Plural | Pattern | Meaning |
|---|---|---|---|
|
كِتَاب
|
كُتُب
|
fa'il -> fu'ul
|
Book
|
|
قَلَم
|
أَقْلَام
|
fa'al -> af'al
|
Pen
|
|
وَلَد
|
أَوْلَاد
|
fa'al -> aw'al
|
Child
|
|
بَيْت
|
بُيُوت
|
fa'il -> fu'ul
|
House
|
|
مَدْرَسَة
|
مَدَارِس
|
maf'ala -> maf'il
|
School
|
|
رَجُل
|
رِجَال
|
fa'ul -> fi'al
|
Man
|
Meanings
Broken plurals are a way to form plurals in Arabic by modifying the internal structure of the singular noun, rather than just adding a suffix.
Standard Pluralization
Used to denote more than two items for non-human or specific human nouns.
“بَيْت (bayt) → بُيُوت (buyut)”
“قَلَم (qalam) → أَقْلَام (aqlam)”
Reference Table
| وزن | مثال مفرد | جمع مکسر | ترجمه |
|---|---|---|---|
|
Af'aal (أَفْعَال)
|
Walad (وَلَد)
|
Awlaad (أَوْلاد)
|
پسرها
|
|
Fu'uul (فُعُول)
|
Bayt (بَيْت)
|
Buyuut (بُيُوت)
|
خانهها
|
|
Fu'ul (فُعُل)
|
Kitaab (كِتَاب)
|
Kutub (كُتُب)
|
کتابها
|
|
Fi'aal (فِعَال)
|
Rajul (رَجُل)
|
Rijaal (رِجَال)
|
مردان
|
|
Fa'aa'il (فَعَائِل)
|
Risalah (رِسَالَة)
|
Rasaa'il (رَسَائِل)
|
پیامها
|
|
Fu'alaa' (فُعَلاء)
|
Sadiq (صَدِيق)
|
Asdiqaa' (أَصْدِقَاء)
|
دوستان
|
|
Mafa'eel (مَفَاعِيل)
|
Miftaah (مِفْتَاح)
|
Mafaateeh (مَفَاتِيح)
|
کلیدها
|
طیف رسمیت
الكُتُبُ عَلَى الطَّاوِلَةِ. (Library)
الكُتُب عَلَى الطَّاوِلَة. (Library)
الكُتُب ع الطاولة. (Library)
الكُتُب ع الطاولة. (Library)
دستهبندی معنایی جمعهای مکسر
اشیا
- Kutub Books
- Aqlam Pens
مکانها
- Mudun Cities
- Buyut Houses
انسانها
- Rijaal Men
- Awlad Boys
جمعهای سالم در مقابل جمعهای مکسر
قانون مطابقت صفت
آیا جمع انسانه؟
آیا شیء/حیوانه؟
سه وزن ریتمیک برتر
أَفْعَال
- • Awlad
- • Aqlam
- • Aflaam
فُعُول
- • Buyut
- • Qulub
- • Duruus
فُعُل
- • Kutub
- • Mudun
- • Sufun
مثالها بر اساس سطح
هذا كِتَاب.
This is a book.
هذه كُتُب.
These are books.
عندي قَلَم.
I have a pen.
أين الأَقْلَام؟
Where are the pens?
البُيُوت كَبِيرَة.
The houses are big.
الأَوْلَاد يَلْعَبُون.
The children are playing.
هذه المَدَارِس جَدِيدَة.
These schools are new.
أحب هَذِهِ الأَطْعِمَة.
I love these foods.
تَكْثُرُ المَشَاكِل فِي هَذَا المَكَان.
Problems abound in this place.
قَرَأْتُ كُتُباً كَثِيرَة.
I read many books.
هَذِهِ هِيَ الأَسْبَاب الرَّئِيسِيَّة.
These are the main reasons.
الأَصْدِقَاء هُمْ كُلُّ شَيْء.
Friends are everything.
تَتَطَلَّبُ هَذِهِ المَسَائِل حَلّاً عاجِلاً.
These issues require an urgent solution.
تَخْتَلِفُ الأَوْقَات بَيْنَ البُلْدَان.
Times differ between countries.
تُعَدُّ هَذِهِ الأَفْكَار مُبْتَكَرَة.
These ideas are considered innovative.
تَجَمَّعَتِ الأُمَم لِمُنَاقَشَة القَضِيَّة.
Nations gathered to discuss the issue.
تَتَجَلَّى المَخَاطِر فِي كُلِّ خُطْوَة.
The dangers manifest at every step.
تَتَبَايَنُ الآرَاء حَوْلَ هَذَا المَوْضُوع.
Opinions vary regarding this topic.
تُعْتَبَرُ هَذِهِ القَوَاعِد أَسَاسِيَّة.
These rules are considered fundamental.
تَشْهَدُ المَدَائِن نَهْضَةً عُمْرَانِيَّة.
The cities are witnessing an urban renaissance.
تَتَجَسَّدُ المَعَانِي فِي هَذِهِ القَصَائِد.
The meanings are embodied in these poems.
تَتَشَعَّبُ المَسَالِك بَيْنَ الجِبَال.
The paths branch out between the mountains.
تَتَجَلَّى الحَقَائِق بَعْدَ طُولِ انْتِظَار.
The truths manifest after a long wait.
تَتَوَارَى المَشَاعِر خَلْفَ هَذِهِ الكَلِمَات.
The feelings hide behind these words.
بهراحتی اشتباه گرفته میشود
Learners often add -un to everything.
Using plural adjectives for non-human plurals.
Treating all plurals the same.
اشتباهات رایج
kitabun
kutub
al-kutub kabirun
al-kutub kabira
qalamun
aqlam
buyutun
buyut
awladun
awlad
asdiqa'un
asdiqa'
madarisun
madaris
at'ima'un
at'ima
masa'ilun
masa'il
afkarun
afkar
mada'inun
mada'in
haqa'iqun
haqa'iq
ma'aniyun
ma'ani
الگوهای جملهسازی
عندي ___.
هذه ___ جَدِيدَة.
تَتَغَيَّرُ ___ بِسُرْعَة.
تَتَجَلَّى ___ فِي هَذَا المَوْقِف.
Real World Usage
أحب هذه الأفكار!
وين الأقلام؟
لدينا العديد من المسائل.
تختلف الأوقات.
أريد هذه الأطعمة.
تتعدد الأسباب.
موقع انسانها مراقب باش!
The men are tallمیشه «الرِّجَالُ طِوَالٌ», نه «الرِّجَالُ طَوِيلَةٌ»
همیشه جفتی یاد بگیر
حس شاعرانه زبان
Smart Tips
Always learn the plural form immediately.
Use feminine singular adjectives for non-human plurals.
Look for the root consonants to identify the word.
Don't over-suffix; keep the internal vowel shift.
تلفظ
Vowel length
Ensure long vowels are held for two beats.
Declarative
Sentence ends with a slight drop.
Stating a fact.
حفظ کنید
روش یادسپاری
Broken plurals are like a broken vase; you have to rearrange the pieces (vowels) to make it whole again.
تداعی تصویری
Imagine a book (kitab) exploding into pieces and reassembling into a stack of books (kutub).
Rhyme
When the word is broken, don't look for a suffix, just change the vowels to fix the mix.
Story
Ali had one pen (qalam). He went to the market and bought many pens (aqlam). He put them in his house (bayt). Now he has many houses (buyut) for his pens.
شبکه واژگان
چالش
Find 5 objects in your room, look up their broken plural forms, and write them down.
نکات فرهنگی
In Levantine, 'asdiqa' is often replaced by 'ashab'.
Egyptian Arabic often uses specific broken plurals for colloquial nouns.
Formal broken plurals are used frequently in media.
Broken plurals are an ancient feature of Semitic languages, dating back to Proto-Semitic.
شروعکنندههای مکالمه
كم كِتَاباً عندك؟
ما هي أَكْثَر الأَفْكَار إِثَارَة؟
هل تَعْرِفُ أَسْمَاءَ هَذِهِ الأَوْلَاد؟
كيف تَتَغَيَّرُ الآرَاء؟
موضوعات نگارش
اشتباهات رایج
Test Yourself
عِنْدِي ثَلاثَةُ ___ .
Choose the correct sentence:
Find and fix the mistake:
هَذِهِ البُيُوتُ كَبِيرُونَ.
Score: /3
تمرینهای عملی
8 exercisesعندي ___.
الكُتُب ___.
Find and fix the mistake:
هذه بَيْتُون.
كبيرة / الكتب / هي
I have many pens.
Match: kitab, qalam, walad
Broken plurals use -un suffixes.
A: هل هذه أقلامك؟ B: نعم، هذه ___.
Score: /8
Practice Bank
6 exercisesMatch these pairs:
Translate: The beautiful cities
Reorder: كَثِيرَةٌ / رَسَائِلُ / عِنْدِي
Pattern of 'Awlaad':
___ أَقْلامِي.
الرِّجَالُ سَعِيدَةٌ.
Score: /6
سوالات متداول (8)
Because the singular word structure is 'broken' and rearranged.
No, some are 'sound' and use suffixes.
You must memorize the plural with the singular.
Yes, but they are treated as feminine singular for adjectives.
No, that will sound incorrect.
Some, but it's a core feature of Arabic.
Use flashcards for singular-plural pairs.
Yes, it is the standard for most nouns.
Scaffolded Practice
1
2
3
4
Mastery Progress
Needs Practice
Improving
Strong
Mastered
In Other Languages
Suffixes -s/-es
Internal vs external change.
Suffix -s
Suffix vs pattern.
Various suffixes + Umlaut
Arabic is purely internal.
Contextual
No plural marker vs internal change.
Contextual
No plural marker vs internal change.
Jam' al-Taksir
None.
Learning Path
Prerequisites
Learn These First
مثنی در عربی: صحبت درباره جفتها (ـان / ـين)
Overview تا حالا شده بخواهید دقیقاً دو تا شاورما سفارش بدید و مثل ربات بگید «دو تا شاورما»؟ عربی یک باشگاه VIP مخصوص برا...
جمعِ «کپی-پیست»: جمع مؤنث سالم (-aat)
بررسی اجمالی آیا تا به حال احساس کردهاید که جمعهای عربی یک هرجومرج تمامعیار هستند؟ اشتباه نمیکنید (منظورمان جمعهای...
جمع مکسر در عربی (تغییرات داخلی کلمه)
### Overview در زبان عربی، برخلاف زبان فارسی که در آن برای جمع بستن اسمها از پسوندهای سادهای مثل «ها» یا «ان» استفاده...
Continue With
جمع مکسر عربی: الگوی 'af'āl' (أقلام، أولاد)
### Overview در زبان عربی، برخلاف زبان فارسی که در آن جمع بستن اسمها عمدتاً با افزودن پسوندهای «ها» یا «ان» (مانند: کت...
جمع مکسر با "جراحی داخلی": فِعَال (رِجال، جِبال)
Overview تا حالا آرزو کردید که کاش میشد فقط با اضافه کردن یک «s» به آخر کلمه آن را جمع بست؟ خب، عربی همیشه اینطوری نیست...
جمعهای مکسر عربی: الگوی فُعُول (قلبها و خانهها)
Overview تا حالا فکر کردید چرا جمع "قلب" (`قلب`) فقط "قلبها" نیست؟ اگه سعی داشتید `-ūn` یا `-āt` رو به هر کلمهای اضافه...
Related Grammar Rules
جمع مکسر با "جراحی داخلی": فِعَال (رِجال، جِبال)
Overview تا حالا آرزو کردید که کاش میشد فقط با اضافه کردن یک «s» به آخر کلمه آن را جمع بست؟ خب، عربی همیشه اینطوری نیست...
جمع مکسر: الگوی مفاعل (مکانها و اشیاء)
### Overview یادگیری جمع بستن کلمات در زبان عربی برای فارسیزبانان، یکی از جذابترین و در عین حال چالشبرانگیزترین بخش...
اسمهای مذکر عربی: جنسیت پیشفرض (المذکر)
### Overview در زبان عربی، برخلاف زبان فارسی، هر اسم دارای یک «جنسیت دستوری» است. این یعنی هر اسمی که در عربی میشنوید ی...
اسمهای عربی: مذکر در برابر مؤنث (جادوی ة)
Overview آیا تا به حال در قاهره یک «قهوه کوچک» سفارش دادهاید و با نگاههای عجیب مواجه شدهاید؟ شاید ناخواسته جنسیت نوشی...
تنوین در عربی: صدای نون اضافه
### Overview تنوین (Tanween) یکی از اولین و در عین حال کلیدیترین مباحث در دستور زبان عربی است که برای زبانآموزان فارس...