A2 Noun Gender 11 min read آسان

جمع مکسر با "جراحی داخلی": فِعَال (رِجال، جِبال)

با الگوی فِعَال، کلمه اصلی رو مثل یه عمل جراحی داخلی تغییر میدیم تا یه «ا کشیده» قبل از حرف آخرش جا بدیم. بهش میگن جمع «مکسر»!

Grammar Rule in 30 Seconds

The 'Fi'āl' pattern is a common way to make singular nouns plural by changing internal vowels.

  • Identify the root: Most nouns with this pattern have three root letters.
  • Apply the template: Insert the root letters into the F-i-ā-l pattern.
  • Check the gender: These plurals are treated as feminine singular for agreement purposes.
Root (C1-C2-C3) → C1-i-C2-ā-C3

مرور کلی

تا حالا آرزو کردید که کاش می‌شد فقط با اضافه کردن یک «s» به آخر کلمه آن را جمع بست؟ خب، عربی همیشه اینطوری نیست. در حالی که فارسی یا انگلیسی حروفی را به آخر کلمه اضافه می‌کنند، عربی اغلب یک عمل جراحی قلب باز روی خود کلمه انجام می‌دهد.
ما به این‌ها الگوهای «جمع مکسر» (Broken Plural) می‌گوییم چون کلمه مفرد واقعاً می‌شکند تا حروف صدادار جدید وارد شوند. امروز، ما الگوی فِعَال (Fi'āl) را بررسی می‌کنیم. این دلیل آن است که چرا «رجل» می‌شود رجال و «جبل» می‌شود جبال.
این الگو کلاسیک است، در طبیعت همه‌جا هست، و یادگیری آن باعث می‌شود شبیه یک شاعر (یا کسی که واقعاً می‌داند دارد چه کار می‌کند) به نظر برسید.

این گرامر چطور کار می‌کنه

کلمه مفرد را مثل یک خانه در نظر بگیرید. برای جمع بستن آن با این الگو، ما یک اتاق به حیاط خلوت اضافه نمی‌کنیم (پسوندها). در عوض، آشپزخانه را بازسازی می‌کنیم و سقف را بالا می‌بریم.
ما حروف ریشه - اسکلت کلمه - را برمی‌داریم و مصوت‌های داخل آن را تغییر می‌دهیم. به طور خاص، ما یک صدای کوتاه i (کسره) بعد از حرف اول، و یک صدای بلند ā (الف) قبل از حرف آخر می‌گذاریم. این یک ریتم خاص ایجاد می‌کند.
از این الگو برای بسیاری از اسم‌های سه حرفی و صفت‌هایی که اندازه یا سن را توصیف می‌کنند استفاده کنید.

الگوی ساخت

1
این نقشه بازسازی است. بیایید ریشه ک-ب-ر (مربوط به بزرگ/پیر بودن) را در نظر بگیریم.
2
با مفرد شروع کنید: کبیر (kabīr) - «بزرگ» یا «پیر».
3
ریشه‌ها را شناسایی کنید: ک - ب - ر.
4
قالب فِعَال را اعمال کنید:
5
حرف اول یک کسره (i) می‌گیرد: کِـ...
6
حرف دوم بلافاصله می‌آید: کِبـ...
7
یک الف بلند (ā) اضافه کنید: کِبا...
8
با حرف سوم تمام کنید: کِبار.
9
نتیجه: کِبار (kibār).

کی استفاده کنیم

این الگو کلمات خاصی را جذب می‌کند. شما آن را دائماً با این‌ها خواهید دید:
  • کلمات طبیعت: جبال (jibāl)، بحار (biḥār)، ریاح (riyāḥ).
  • صفت‌های اندازه/سن: کبار (kibār)، صغار (ṣighār)، طوال (ṭiwāl).
  • اسم‌های سه حرفی رایج: رجال (rijāl)، کلاب (kilāb).
اگر دارید گروهی از مردم را به عنوان «بزرگان» توصیف می‌کنید یا درباره یک منظره صحبت می‌کنید، این الگو بهترین دوست شماست.

اشتباهات رایج

  • اشتباه در مصوت‌ها: زبان‌آموزان اغلب مصوت اول را فتحه (a) نگه می‌دارند به جای اینکه آن را به کسره (i) تغییر دهند. گفتن رَجال به جای رِجال عجیب به نظر می‌رسد. به صدای i بچسبید!
  • تعمیم بیش از حد: هر کلمه ۳ حرفی از این استفاده نمی‌کند. قلم می‌شود اقلام، نه قِلام. جمع‌های عربی مشکل‌پسند هستند؛ باید یاد بگیرید کدام الگو با کدام کلمه جور در می‌آید، اگرچه این یکی بسیار پرکاربرد است.

مقایسه با الگوهای مشابه

فِعَال (Fi'āl) را با أَفْعَال (Af'āl) مقایسه کنید.

فِعَال (Fi'āl): اغلب برای صفت‌ها و طبیعت (jabaljibāl). ریتم آهنگین دارد.
أَفْعَال (Af'āl): اغلب برای اشیاء (qalamaqlām).

همچنین، آن را با جمع سالم مذکر (ون/ین) اشتباه نگیرید. ما می‌گوییم مسلمون، اما هرگز نمی‌گوییم رجلون. رجل باحال‌تر از آن است که پسوند بگیرد؛ به الگوی مکسر رجال نیاز دارد.

سؤالات رایج

س: آیا قاعده‌ای هست که ۱۰۰٪ بدانیم کدام کلمات از این استفاده می‌کنند؟
ج: متاسفانه، نه. حسی است. اما صفت‌هایی مثل کبیر و صغیر تقریباً همیشه از آن استفاده می‌کنند.
س: آیا لهجه‌ها این را تغییر می‌دهند؟
ج: به طرز شگفت‌انگیزی، این الگو بسیار ثابت است! رجال و کبار از کازابلانکا تا بغداد فهمیده می‌شوند.

Fi'āl Pattern Formation

Singular Root Plural Meaning
رَجُل
ر-ج-ل
رِجَال
Man/Men
جَبَل
ج-ب-ل
جِبَال
Mountain/Mountains
كِتَاب
ك-ت-ب
كُتُب
Book/Books (Note: vowel shift)
جَمَل
ج-م-ل
جِمَال
Camel/Camels
حِصَان
ح-ص-ن
أَحْصِنَة
Horse/Horses (Note: different pattern)
عَمَل
ع-م-ل
أَعْمَال
Work/Works (Note: different pattern)

Meanings

The 'Fi'āl' pattern is a type of 'broken plural' (jam' taksīr) where the plural is formed by modifying the internal structure of the singular noun rather than adding a suffix.

1

Human Plural

Used for masculine human nouns.

“رِجَال (men)”

“جِبَال (mountains)”

Reference Table

Reference table for جمع مکسر با "جراحی داخلی": فِعَال (رِجال، جِبال)
مفرد جمع (فِعَال) معنی نوع ریشه
رَجُل (rajul)
رِجَال (rijāl)
Men
Noun
جَبَل (jabal)
جِبَال (jibāl)
Nature
Nature
كَبِير (kabīr)
كِبَار (kabīr)
Big/Old
Adjective
صَغِير (ṣaghīr)
صِغَار (ṣighār)
Small/Young
Adjective
طَوِيل (ṭawīl)
طِوَال (ṭiwāl)
Tall
Adjective
بَحْر (baḥr)
بِحَار (biḥār)
Seas
Nature
كَلْب (kalb)
كِلَاب (kilāb)
Dogs
Animal

طیف رسمیت

رسمی
الرِّجَالُ مَوْجُودُونَ هُنَا.

الرِّجَالُ مَوْجُودُونَ هُنَا. (Social gathering)

خنثی
الرِّجَالُ هُنَا.

الرِّجَالُ هُنَا. (Social gathering)

غیر رسمی
الرِّجَالُ هُون.

الرِّجَالُ هُون. (Social gathering)

عامیانه
الشباب هُون.

الشباب هُون. (Social gathering)

کهکشان فِعَال

فِعَال (Fi'āl)

صفت‌ها

  • كِبَار بزرگ/پیر
  • صِغَار کوچک/جوان

طبیعت

  • جِبَال کوه‌ها
  • بِحَار دریاها

موجودات

  • رِجَال مردان
  • كِلَاب سگ‌ها

جراحی مفرد در برابر جمع

مفرد (فَعَل)
رَجُل (Rajul) مرد
جَبَل (Jabal) کوه
جمع (فِعَال)
رِجَال (Rijāl) مردان
جِبَال (Jibāl) کوه‌ها

آیا فِعَال است؟

1

آیا اسم ۳ حرفی است؟

YES
ادامه بده
NO
احتمالاً الگوی متفاوتی دارد
2

آیا کلمه طبیعت یا صفت ساده است؟

YES
فِعَال را امتحان کن (مثلاً Jibāl)
NO
دیکشنری را چک کن
3

آیا جمعش شبیه 'بی-باااام' (i-ā) شنیده میشه؟

YES
پس فِعَال است!
NO ↓

کلمات رایج فِعَال

👥

افراد

  • Rijāl
  • Kibār
  • Ṣighār
🏔️

طبیعت

  • Jibāl
  • Biḥār
  • Riyāḥ

مثال‌ها بر اساس سطح

1

هَذَا رَجُلٌ.

This is a man.

2

هَؤُلَاءِ رِجَالٌ.

These are men.

3

هَذَا كِتَابٌ.

This is a book.

4

هَذِهِ كُتُبٌ.

These are books.

1

الرِّجَالُ فِي المَكْتَبِ.

The men are in the office.

2

الجِبَالُ عَالِيَةٌ.

The mountains are high.

3

أَيْنَ الرِّجَالُ؟

Where are the men?

4

هَذِهِ الجِبَالُ جَمِيلَةٌ.

These mountains are beautiful.

1

رَأَيْتُ الرِّجَالَ فِي السُّوقِ.

I saw the men in the market.

2

تِلْكَ الجِبَالُ بَعِيدَةٌ جِدًّا.

Those mountains are very far.

3

هَلْ هَؤُلَاءِ الرِّجَالُ أَصْدِقَاؤُكَ؟

Are these men your friends?

4

تَطَلَّبَ صُعُودُ الجِبَالِ مَهَارَةً.

Climbing the mountains required skill.

1

يَجِبُ عَلَى الرِّجَالِ أَنْ يَعْمَلُوا.

The men must work.

2

تَبْدُو الجِبَالُ مُغَطَّاةً بِالثَّلْجِ.

The mountains look covered in snow.

3

هَذِهِ الرِّجَالُ لَهُمْ خِبْرَةٌ وَاسِعَةٌ.

These men have wide experience.

4

تُعْتَبَرُ الجِبَالُ حَاجِزًا طَبِيعِيًّا.

The mountains are considered a natural barrier.

1

لَقَدْ كَانَ الرِّجَالُ يَنْتَظِرُونَ لِسَاعَاتٍ.

The men had been waiting for hours.

2

تَشْمَخُ الجِبَالُ فِي الأُفُقِ.

The mountains tower on the horizon.

3

يُشِيدُ الرِّجَالُ بِهَذَا القَرَارِ.

The men praise this decision.

4

تَتَمَيَّزُ الجِبَالُ بِتَنَوُّعِهَا البِيئِيِّ.

The mountains are distinguished by their ecological diversity.

1

لَمْ يَكُنْ لِلرِّجَالِ خِيَارٌ سِوَى الرَّحِيلِ.

The men had no choice but to leave.

2

تَتَوَّجُ الجِبَالُ بِقِمَمٍ ثَلْجِيَّةٍ.

The mountains are crowned with snowy peaks.

3

يَجْتَمِعُ الرِّجَالُ لِمُنَاقَشَةِ الأَمْرِ.

The men gather to discuss the matter.

4

تُحِيطُ الجِبَالُ بِالمَدِينَةِ مِنْ كُلِّ جَانِبٍ.

The mountains surround the city from every side.

به‌راحتی اشتباه گرفته می‌شود

The "Internal Surgery" Plural: Fi'āl (Rijāl, Jibāl) در مقابل Sound Plural

Learners try to add -ūn to everything.

اشتباهات رایج

رَجُلُونَ

رِجَال

Adding a sound plural suffix to a broken plural.

الجِبَالُ العَالِيُونَ

الجِبَالُ العَالِيَةُ

Using masculine plural agreement for non-human broken plurals.

كِتَابَات

كُتُب

Using the wrong plural pattern for a common noun.

رِجَالٌ كَبِيرُونَ

رِجَالٌ كِبَارٌ

Using the wrong adjective plural form.

الگوهای جمله‌سازی

___ هُنَا.

Real World Usage

News constant

الرِّجَالُ يَعْمَلُونَ فِي المَوْقِعِ.

🎯

به ریتم گوش کن!

این الگو یه ریتم «کوتاه-کشیده» ( ِ - ا) خاص داره. اگه Ra-jāl (فتحه) بگی، مثل کاوها می‌شی! «رِجَال» رو با صدای کوتاه بگو.
⚠️

زورکی نباشه!

هر کلمه سه حرفی‌ای این الگو رو نمی‌گیره. مثلاً «شمس» (خورشید) میشه «شُمُوس»، نه «شِمَاس». همیشه جمع و مفرد رو با هم یاد بگیر.
💬

صفات محترمانه

وقتی به بزرگترها «کِبَار» میگی، خیلی با احترام حرف زدی. یعنی 'بزرگی' یا 'پیش کسوتی'، نه فقط از نظر جثه.

Smart Tips

Always check the dictionary for the plural.

Learning only singular. Learning singular and plural together.

تلفظ

ree-JAAL

Vowel length

The 'ā' in Fi'āl is a long vowel.

Statement

الرِّجَالُ هُنَا ↘

Falling intonation for facts.

حفظ کنید

روش یادسپاری

Remember: Fi'āl is like a 'Fist' of letters changing shape.

تداعی تصویری

Imagine a man (Rajul) standing alone, then suddenly splitting into a group of men (Rijāl) by rearranging his clothes.

Rhyme

Singular to plural, change the sound, Fi'āl is the pattern to be found.

Story

A man (Rajul) walked up a mountain (Jabal). He looked at the men (Rijāl) standing on the mountains (Jibāl). He realized both words followed the same vowel pattern.

شبکه واژگان

رِجَالجِبَالجِمَالكِتَابحِصَان

چالش

Find 5 nouns in your textbook and check if they have a broken plural.

نکات فرهنگی

In spoken Levantine, broken plurals are often replaced by simpler forms.

Ancient Semitic root-and-pattern system.

شروع‌کننده‌های مکالمه

مَنْ هَؤُلَاءِ الرِّجَالُ؟

موضوعات نگارش

Describe the mountains you see.

اشتباهات رایج

Incorrect

صحیح


Incorrect

صحیح


Incorrect

صحیح


Incorrect

صحیح

Test Yourself

کلمه داخل پرانتز رو به جمع تبدیل کن.

أين (الرجل)؟ ___ ذهبوا إلى السوق.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: الرجال
جمع «رَجُل» (مرد) از الگوی فِعَال پیروی می‌کنه و میشه «رِجَال».
کدوم جمله از جمع صحیح برای "بزرگ" استفاده کرده؟ چند گزینه‌ای

Select the correct phrase for "big houses":

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: بيوت كبار
در حالی که جمع اشیاء بی‌جان معمولاً صفت مفرد می‌گیره، «کِبَار» اغلب برای تأکید بر اندازه یا تعداد در بافت جمع استفاده میشه، خصوصاً توی گفتار. هرچند «کَبِیرَه» هم از نظر گرامری استاندارده. اینجا الگوی «کِبَار» رو تمرین می‌کنیم.
شکل جمع رو اصلاح کن. Error Correction

Find and fix the mistake:

عندي ثلاثة كلب في البيت.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: عندي ثلاثة كلاب في البيت.
با اعداد ۳ تا ۱۰، از جمع استفاده می‌کنیم. جمع «کَلْب» (سگ) میشه «کِلَاب».

Score: /3

تمرین‌های عملی

1 exercises
Choose the correct plural. چند گزینه‌ای

What is the plural of رَجُل?

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: رِجَال
Rijāl is the correct broken plural.

Score: /1

Practice Bank

13 exercises
با جمع کلمه 'کوه' کامل کن. پر کردن جای خالی

تسلقنا ___ العالية.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: الجبال
جفت‌ها رو با هم جور کن. جفت کردن

Match the pairs

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: ["\u0643\u0628\u064a\u0631 : \u0643\u0628\u0627\u0631","\u0631\u062c\u0644 : \u0631\u062c\u0627\u0644","\u0635\u063a\u064a\u0631 : \u0635\u063a\u0627\u0631","\u0628\u062d\u0631 : \u0628\u062d\u0627\u0631"]
مرتب کن تا این جمله ساخته بشه: "بچه‌های کوچک بازی می‌کنند." Sentence Reorder

يلعبون / الصغار / الأولاد

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: الأولاد الصغار يلعبون
جمع صحیح برای 'باد' (ریح) رو پیدا کن. چند گزینه‌ای

The ___ are strong.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: الرياح (ar-riyāḥ)
صفت رو اصلاح کن. Error Correction

هؤلاء أولاد صغير.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: هؤلاء أولاد صغار.
'مردها' رو ترجمه کن. ترجمه

The men (plural)

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: الرجال
شکل صحیح برای 'قد بلند' (جمع) رو انتخاب کن. پر کردن جای خالی

اللاعبون ___.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: طوال
کدوم کلمه به این الگو تعلق نداره؟ چند گزینه‌ای

Identify the odd one out:

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: كتب (Kutub)
مصوت روی حرف اول رو اصلاح کن. Error Correction

نحن كَبَار (Kabār) في السن.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: نحن كِبَار (Kibār) في السن.
جمع 'دریا' (بحر). پر کردن جای خالی

سبحت في سبعة ___.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: بحار
جمله رو مرتب کن: "سگ‌های کوچک تند می‌دوند." Sentence Reorder

بسرعة / تجري / الكلاب / الصغار

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: الكلاب الصغار تجري بسرعة
ریشه رو به معنی جمعش وصل کن. جفت کردن

Match meanings

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: ["Rij\u0101l : Men","Jib\u0101l : Mountains","Kil\u0101b : Dogs","\u1e62igh\u0101r : Young ones"]
'کوه‌های بلند' رو ترجمه کن. ترجمه

Tall mountains

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: جبال طوال

Score: /13

سوالات متداول (1)

Because the singular word structure is 'broken' to form the plural.

Scaffolded Practice

1

1

Mastery Progress

Needs Practice

Improving

Strong

Mastered

In Other Languages

Spanish low

Suffixes

Arabic is non-concatenative.

French low

Suffixes

Arabic is non-concatenative.

German partial

Umlaut

Arabic is more systematic.

Japanese low

Reduplication

Arabic is morphological.

Chinese low

Particles

Arabic is inflectional.

Arabic high

Broken Plural

None.

Learning Path

Prerequisites

Was this helpful?
هنوز نظری وجود ندارد. اولین نفری باشید که افکار خود را به اشتراک می‌گذارد!