B2 Relative Clauses 10 min read سخت

چسب «به چه کسی»: ضمایر موصولی داتیو (dem, der, denen)

سه تا چسب جادویی داری: برای مذکر و خنثی «dem»، برای مونث «der» و برای جمع «denen»! یادت باشه همه رو بر اساس جنسیت و نقش داتیو داخل جمله موصولی انتخاب کنی.

Grammar Rule in 30 Seconds

When your relative pronoun acts as an indirect object, it must take the Dative case: 'dem', 'der', 'dem', or 'denen'.

  • Match the gender/number of the noun being described: {der|m} -> dem, {die|f} -> der, {das|n} -> dem, plural -> denen.
  • The Dative relative pronoun is triggered by verbs that require the Dative case (e.g., helfen, danken, gefallen).
  • Always place the relative pronoun immediately after the comma starting the relative clause.
Noun + , + [Dative Relative Pronoun] + ... + [Verb in Dative]

مرور کلی

تا حالا سعی کردین درباره کسی غیبت کنین اما گیر کردین چون نمی‌دونستین چطور بگین «به کسی که» یا «با کسی که»؟ آخرش مثل ربات حرف می‌زنین: «این همون مرده. من کتاب رو بهش دادم» به جای «این همون مردیه که کتاب رو بهش دادم.» در آلمانی، این چسب مخصوص—ضمیر موصولی—بسته به جنسیت دستوری و حالت (Case) تغییر شکل میده.
امروز می‌خوایم بریم سراغ ضمایر موصولی داتیو (Dative). اینا ابزارهای مهمی هستن وقتی دارین کاری رو *برای* کسی انجام می‌دین، چیزی رو *به* کسی میدین، یا *با* کسی توی یه جمله‌ی فرعی وقت می‌گذرونین. این تفاوت بین جملات ساده و داستان‌گویی روان و پیچیده‌ست.

این گرامر چطور کار می‌کنه

ضمیر موصولی رو مثل یه پل در نظر بگیرین. فکر اصلی شما (ماشین سریعه) رو به یه جزئیات (که مال برادرمه) وصل می‌کنه. در آلمانی، این پل باید از یه قانون ساخت‌وساز سفت و سخت به اسم «حالت» (Case) پیروی کنه.
قانون طلایی اینه: جنسیت از کلمه‌ای میاد که دارین در موردش حرف می‌زنین (مرجع)، اما حالت از نقشش در جمله‌ی موصولی میاد.
اگه فعل توی جمله‌ی موصولی شما یه فعل داتیو باشه (مثل helfen, danken, gefallen) یا از یه حرف اضافه‌ی داتیو استفاده کنه (مثل mit, bei, zu)، باید حتماً از ضمیر موصولی داتیو استفاده کنین. مهم نیست که اون شخص توی جمله‌ی اصلی فاعل باشه؛ اگه توی جمله‌ی موصولی دریافت‌کننده‌ی کمک باشه، برچسب داتیو می‌گیره.

الگوی ساخت

1
درست انجام دادن این کار نیاز به یه چک‌لیست ذهنی سریع داره. بعد از چند بار تلاش (و شاید چند تا اشتباه) ملکه‌ی ذهنتون میشه.
2
جنسیت و تعداد رو پیدا کنین: به اسم اصلی که دارین توصیفش می‌کنین نگاه کنین. آیا der (مذکر)، die (مؤنث)، das (خنثی)، یا جمع هست؟
3
نقش جمله رو چک کنین: به فعل یا حرف اضافه داخل جمله‌ی موصولی نگاه کنین. آیا داتیو می‌خواد؟ (مثلاً *mit*, *bei*, *helfen*, *schenken*).
4
ضمیر رو انتخاب کنین: از جدول زیر استفاده کنین. به حالت جمع دقت کنین—این یاغی گروهه.
5
فعل رو شوت کنین: یادتون باشه، جمله‌ی موصولی یه Nebensatz (جمله‌ی فرعی) هست. فعل صرف‌شده شوت میشه به آخر جمله.
6
### The Magic Table
7
| Gender | Noun (Antecedent) | Dative Relative Pronoun | Example Phrase |
8
| :--- | :--- | :--- | :--- |
9
| Masculine | der Mann | dem | ..., dem ich helfe. |
10
| Feminine | die Frau | der | ..., der ich danke. |
11
| Neuter | das Kind | dem | ..., dem das Spiel gehört. |
12
| Plural | die Leute | denen | ..., denen ich vertraue. |
13
*صبر کن، جمع رو دیدی؟* den نیست (مثل حرف تعریف). denen هست. یه en اضافه برای تأکید بیشتر!

کی استفاده کنیم

شما توی سه تا سناریوی اصلی به این الگو نیاز دارین:
* افعال داتیو: وقتی عمل نشون‌دهنده‌ی تعامل یا منفعته. «دوستی که بهش کمک می‌کنم» (*Der Freund, dem ich helfe*).
* حروف اضافه‌ی داتیو: وقتی از کلماتی مثل mit (با)، bei (پیش/با)، zu (به)، von (از) استفاده می‌کنین. «دختری که باهاش حرف زدم» (*Das Mädchen, mit dem ich sprach*).
* مالکیت/تعلق (افعال داتیو): افعالی مثل gehören (تعلق داشتن). «ماشینی که مال اونه» (*Das Auto, das ihm gehört*... صبر کن، در واقع موصولی: *Der Mann, dem das Auto gehört*).

اشتباهات رایج

حتی زبان‌آموزان پیشرفته هم اینجا پاشون می‌لغزه. مراقب این تله‌ها باشین:
* تله‌ی جمع: استفاده از den به جای denen.
* *غلط*: Das sind die Freunde, *mit den* ich reise.
* *درست*: Das sind die Freunde, mit denen ich reise.
* حدس زدن جنسیت: فکر کنین داتیو مؤنث die هست. یادتون باشه، در داتیو، die به der تغییر می‌کنه. بله، شبیه نومیناتیو مذکره. آلمانی دوست داره کلمات رو بازیافت کنه تا شما رو هوشیار نگه داره.
* موقعیت حرف اضافه: گذاشتن حرف اضافه بعد از ضمیر. توی انگلیسی می‌تونیم بگیم
The guy I went with.
توی آلمانی، حرف اضافه باید قبل از ضمیر بیاد: «مردی، با کسی که رفتم.»

مقایسه با الگوهای مشابه

اگه فعل رو تحلیل نکنین، خیلی راحت حالت‌ها رو قاطی می‌کنین.

* نومیناتیو (فاعل): «مردی که می‌خوابه.» (*Der Mann, der schläft.*) -> اون داره کار رو انجام میده.

* آکوزاتیو (مفعول مستقیم): «مردی که من می‌بینم.» (*Der Mann, den ich sehe.*) -> من اون رو می‌بینم. هدف مستقیم.

* داتیو (مفعول غیرمستقیم/حرف اضافه): «مردی که بهش پیتزا میدم.» (*Der Mann, dem ich eine Pizza gebe.*) -> اون پیتزا رو دریافت می‌کنه.

سؤالات رایج

س: می‌تونم به جای mit dem از wo استفاده کنم؟
ج: برای اشیاء/مکان‌ها، بله (مثلاً *womit*)، اما برای آدما؟ ابداً. نمی‌تونین بگین
Der Mann, wo ich spreche.
این خیلی بی‌سوادانه یا کاملاً لهجه‌ای به نظر میاد. بچسبین به *mit dem*.
س: چرا فرم مؤنث der هست؟ مگه der مذکر نیست؟
ج: به ماتریکس خوش اومدین. در داتیو، حرف تعریف مؤنث از die به der تغییر می‌کنه. جنسیتش عوض نمیشه؛ فقط یه لباس مبدل پوشیده.
س: فعل همیشه میره آخر؟
ج: بله. ۱۰۰٪. اگه فعل رو بذارین جای دوم، جمله رو خراب کردین. شوتش کنین به جدول (آخر جمله)!

Dative Relative Pronouns

Gender Nominative Dative
{der|m}
der
dem
{die|f}
die
der
{das|n}
das
dem
Plural
die
denen

Meanings

Dative relative pronouns are used to connect a relative clause to a noun when that noun functions as an indirect object within the relative clause.

1

Indirect Object

The pronoun represents the recipient of an action.

“Der Freund, dem ich helfe, ist nett.”

“Die Frau, der ich danke, ist meine Lehrerin.”

2

Prepositional Dative

The pronoun follows a dative-triggering preposition (e.g., mit, von, bei).

“Der Kollege, mit dem ich arbeite, ist klug.”

“Die Firma, bei der ich arbeite, ist groß.”

Reference Table

Reference table for چسب «به چه کسی»: ضمایر موصولی داتیو (dem, der, denen)
جنسیت حرف تعریف (ارجاع) ضمیر موصولی داتیو مثال
مذکر
{der|m}
dem
..., dem ich glaube
مونث
{die|f}
der
..., der ich helfe
خنثی
{das|n}
dem
..., dem ich folge
جمع
{die|p}
denen
..., mit denen ich spreche

طیف رسمیت

رسمی
Der Mann, dem ich behilflich bin.

Der Mann, dem ich behilflich bin. (Helping someone)

خنثی
Der Mann, dem ich helfe.

Der Mann, dem ich helfe. (Helping someone)

غیر رسمی
Der Typ, dem ich helfe.

Der Typ, dem ich helfe. (Helping someone)

عامیانه
Der Typ, dem ich unter die Arme greife.

Der Typ, dem ich unter die Arme greife. (Helping someone)

نقشه موصولی داتیو

ضمیر موصولی

مفرد

  • dem مذکر/خنثی
  • der مونث

جمع

  • denen همه جنسیت‌ها

مقایسه ضمایر داتیو و نومیناتیو

نومیناتیو (فاعل)
der مذکر
die مونث
die جمع
داتیو (گیرنده)
dem مذکر
der مونث
denen جمع

انتخاب کلمه مناسب

1

آیا اسم مرجع جمع است؟

YES
از 'denen' استفاده کن.
NO
جنسیت را بررسی کن.
2

آیا مونث است؟

YES
از 'der' استفاده کن.
NO
از 'dem' استفاده کن (مذکر/خنثی).

محرک‌های رایج داتیو

📍

حروف اضافه

  • mit
  • bei
  • zu
  • nach
🤝

افعال

  • helfen
  • danken
  • vertrauen
  • folgen

مثال‌ها بر اساس سطح

1

Das ist der Mann, dem ich helfe.

That is the man whom I am helping.

2

Die Frau, der ich danke, ist nett.

The woman whom I thank is nice.

3

Das Kind, dem ich ein Spielzeug gebe.

The child to whom I give a toy.

4

Die Freunde, denen ich schreibe.

The friends to whom I write.

1

Der Lehrer, dem ich das Buch gebe.

The teacher to whom I give the book.

2

Die Kollegin, der ich vertraue.

The colleague whom I trust.

3

Das Haus, in dem ich wohne.

The house in which I live.

4

Die Leute, mit denen ich reise.

The people with whom I travel.

1

Der Mann, dem das Auto gefällt.

The man to whom the car appeals.

2

Die Stadt, in der ich geboren wurde.

The city in which I was born.

3

Die Gäste, denen ich Wein serviere.

The guests to whom I serve wine.

4

Das Projekt, an dem wir arbeiten.

The project on which we are working.

1

Die Person, der ich am meisten vertraue.

The person whom I trust the most.

2

Die Bedingungen, unter denen wir arbeiten.

The conditions under which we work.

3

Der Kunde, dem ich das Angebot schicke.

The client to whom I send the offer.

4

Die Firma, für die ich arbeite.

The company for which I work.

1

Die Umstände, unter denen das geschah.

The circumstances under which that happened.

2

Der Professor, dem ich meine Arbeit widme.

The professor to whom I dedicate my work.

3

Die Regeln, denen wir folgen müssen.

The rules which we must follow.

4

Die Vision, der er sein Leben widmete.

The vision to which he dedicated his life.

1

Die Ideale, denen er stets treu blieb.

The ideals to which he always remained true.

2

Die Instanz, der man sich unterwirft.

The authority to which one submits.

3

Die Materie, mit der wir uns befassen.

The matter with which we are dealing.

4

Die Prinzipien, denen alles unterliegt.

The principles to which everything is subject.

به‌راحتی اشتباه گرفته می‌شود

The 'To Whom' Glue: Dative Relative Pronouns در مقابل Dative vs Accusative

Learners often confuse the case required by the verb.

The 'To Whom' Glue: Dative Relative Pronouns در مقابل Relative Pronoun vs Demonstrative Pronoun

They look identical but function differently.

The 'To Whom' Glue: Dative Relative Pronouns در مقابل Prepositional Dative vs Direct Dative

Forgetting the preposition.

اشتباهات رایج

Der Mann, der ich helfe.

Der Mann, dem ich helfe.

Helfen requires Dative.

Die Frau, die ich danke.

Die Frau, der ich danke.

Danken requires Dative.

Das Kind, das ich gebe.

Das Kind, dem ich gebe.

Recipient of a gift is Dative.

Die Leute, die ich helfe.

Die Leute, denen ich helfe.

Plural Dative is denen.

Der Mann, mit der ich spreche.

Der Mann, mit dem ich spreche.

Mit requires Dative, masculine is dem.

Die Frau, mit die ich arbeite.

Die Frau, mit der ich arbeite.

Mit requires Dative, feminine is der.

Die Kinder, mit die ich spiele.

Die Kinder, mit denen ich spiele.

Plural Dative is denen.

Das Projekt, das ich arbeite.

Das Projekt, an dem ich arbeite.

Missing preposition and wrong case.

Der Freund, dem ich vertraue.

Der Freund, dem ich vertraue.

Correct, but often confused with Accusative.

Die Firma, die ich arbeite.

Die Firma, bei der ich arbeite.

Missing preposition.

Die Regeln, die wir folgen.

Die Regeln, denen wir folgen.

Folgen requires Dative.

Die Person, die ich widme.

Die Person, der ich widme.

Widmen requires Dative.

Die Umstände, die das geschah.

Die Umstände, unter denen das geschah.

Missing preposition.

Die Instanz, die man sich unterwirft.

Die Instanz, der man sich unterwirft.

Unterwerfen requires Dative.

الگوهای جمله‌سازی

Das ist der/die/das ___, dem/der/denen ich ___.

Das ist der/die/das ___, mit dem/der/denen ich ___.

Das ist das Projekt, an dem ich ___.

Das ist die Person, der ich ___.

Real World Usage

Professional Email very common

Der Kollege, dem ich das Dokument geschickt habe.

Social Media common

Die Freunde, mit denen ich heute feiere.

Job Interview common

Die Firma, bei der ich mich bewerbe.

Travel common

Das Hotel, in dem ich übernachte.

Ordering Food occasional

Das Restaurant, dem ich ein Trinkgeld gebe.

Texting common

Die Leute, denen ich schreibe.

⚠️

مواظب جمع باش!

اصلاً برای ضمایر موصولی جمع از 'den' استفاده نکن. همیشه باید 'denen' باشه. یه جورایی فکر کن اون 'en' اضافه آخرش، نشونه احترام و توجه بیشتره!
Das sind meine Freunde, mit denen ich oft reise.
🎯

فعل‌پرانی!

تصور کن ضمیر موصولی فعل رو شوت می‌کنه! فعل پرواز می‌کنه و درست می‌افته آخر جمله.
Das ist der Professor, dem ich vertraue.
💬

ترکیبات 'Wo'

برای اشیا ممکنه 'womit' (با کدام) رو بشنوی به جای 'mit dem'. هر دو برای اشیا کار می‌کنه، ولی برای انسان‌ها حتماً از 'mit dem/der' استفاده کن.
Das ist das Werkzeug, womit ich arbeite. (ولی برای آدم: Das ist der Freund, mit dem ich arbeite.)

Smart Tips

Immediately think 'Dative'.

Der Mann, der ich helfe. Der Mann, dem ich helfe.

Put the preposition before the pronoun.

Der Mann, dem ich mit spreche. Der Mann, mit dem ich spreche.

Always use 'denen'.

Die Leute, die ich helfe. Die Leute, denen ich helfe.

Use 'welchem' for extra formality.

Der Kunde, dem ich schreibe. Der Kunde, welchem ich schreibe.

تلفظ

dem /dɛm/

Emphasis

The relative pronoun is usually unstressed.

Rising-Falling

Der Mann, ↗dem ich ↘helfe.

Standard declarative sentence.

حفظ کنید

روش یادسپاری

Remember: 'Dem' is for the boys and the neuter toys, 'Der' is for the ladies, and 'Denen' is for the many.

تداعی تصویری

Imagine a gift-giving ceremony. The recipient (the person receiving the gift) is wearing a tag that says 'Dative'. If it's a man, the tag says 'dem'. If it's a woman, it says 'der'.

Rhyme

For the man and child, 'dem' is the way, for the woman, 'der' comes into play, for the group, 'denen' saves the day.

Story

I met a man (dem) who needed help. I met a woman (der) who needed help. I met a group (denen) who needed help. I used the right pronoun for each one.

شبکه واژگان

demderdenenhelfendankengefallenmitvon

چالش

Write 3 sentences describing people you know using 'helfen' or 'mit'.

نکات فرهنگی

In formal German, using the correct case is a sign of education.

Similar to Germany, but slightly more formal in writing.

Standard German is used in writing; Dative is strictly observed.

Relative pronouns in German evolved from demonstrative pronouns in Old High German.

شروع‌کننده‌های مکالمه

Wer ist die Person, der du am meisten vertraust?

Welches Projekt ist das, an dem du gerade arbeitest?

Wer sind die Freunde, mit denen du am liebsten reist?

Gibt es jemanden, dem du heute schon geholfen hast?

موضوعات نگارش

Beschreibe eine Person, der du sehr dankbar bist.
Schreibe über ein Projekt, an dem du arbeitest.
Wer sind die Menschen, mit denen du deine Zeit verbringst?
Welche Regeln sind es, denen du im Alltag folgst?

اشتباهات رایج

Incorrect

صحیح


Incorrect

صحیح


Incorrect

صحیح


Incorrect

صحیح

Test Yourself

ضمیر موصولی صحیح رو پر کن.

Das ist der Student, ___ ich das Buch gebe.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: dem
اسم 'Student' مذکره و فعل 'geben' (دادن) گیرنده رو داتیو می‌کنه. داتیو مذکر = dem.
کدوم جمله جمع رو به درستی به کار برده؟ چند گزینه‌ای

جمله صحیح رو برای: 'دوستانی که باهاشون سفر می‌کنم.' انتخاب کن.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Die Freunde, mit denen ich reise.
تو جملات موصولی، داتیو جمع فقط 'denen' هست. 'Den' فقط حرف تعریفه، 'denen' ضمیر موصولیه.
اشتباه رو تو بند موصولی پیدا کن و درستش کن. Error Correction

Find and fix the mistake:

Das ist die Frau, mit die ich wohne.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Das ist die Frau, mit der ich wohne.
حرف اضافه 'mit' به داتیو نیاز داره. 'Frau' مونثه. تو داتیو، 'die' مونث تبدیل به 'der' میشه.

Score: /3

تمرین‌های عملی

8 exercises
Fill in the correct Dative pronoun.

Der Mann, ___ ich helfe, ist mein Vater.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: dem
Helfen requires Dative masculine.
Choose the correct sentence. چند گزینه‌ای

Which is correct?

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Die Frau, der ich danke.
Danken requires Dative feminine.
Correct the sentence. Error Correction

Find and fix the mistake:

Der Freund, der ich schreibe, ist nett.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Der Freund, dem ich schreibe, ist nett.
Schreiben requires Dative.
Combine the sentences. Sentence Building

Das ist der Lehrer. Ich danke dem Lehrer.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Das ist der Lehrer, dem ich danke.
Danken requires Dative.
Match the noun with the correct pronoun. جفت کردن

Match: {der|m}, {die|f}, {das|n}, Plural

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: dem, der, dem, denen
Correct Dative forms.
Fill in the preposition and pronoun.

Die Firma, ___ ___ ich arbeite, ist groß.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: bei der
Bei is the correct preposition for working at a company.
Choose the correct pronoun for plural. چند گزینه‌ای

Die Freunde, ___ ich helfe, sind nett.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: denen
Plural Dative is denen.
Correct the sentence. Error Correction

Find and fix the mistake:

Das Haus, in das ich wohne, ist schön.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Das Haus, in dem ich wohne, ist schön.
In + Dative for location.

Score: /8

Practice Bank

12 exercises
با شکل داتیو صحیح کامل کن. پر کردن جای خالی

Hier sind die Kollegen, ___ ich danke.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: denen
ضمیر صحیح رو انتخاب کن. پر کردن جای خالی

Der Film, von ___ ich spreche, ist neu.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: dem
تطابق جنسیتی صحیح رو شناسایی کن. چند گزینه‌ای

Das Kind, dem ich helfe, lernt schnell.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Correct
کلمات رو مرتب کن تا یک بند موصولی صحیح بسازی. Sentence Reorder

Das ist der Mann, / dem / ich / glaube / .

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Das ist der Mann, dem ich glaube.
حالت حرف اضافه رو اصلاح کن. Error Correction

Die Schule, in die ich lerne, ist alt.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Die Schule, in der ich lerne, ist alt.
ضمیر صحیح رو برای اسم مونث انتخاب کن. پر کردن جای خالی

Die Lehrerin, ___ ich antworte, ist nett.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: der
جنسیت رو با ضمیر موصولی داتیو مطابقت بده. جفت کردن

به درستی مطابقت بده.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: ["Masculine : dem","Feminine : der","Neuter : dem","Plural : denen"]
ترجمه 'with whom' با اشاره به یک دوست (مرد). ترجمه

ترجمه کن: '...with whom...'

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: mit dem
موقعیت فعل رو اصلاح کن. Error Correction

Das ist der Arzt, dem ich vertraue nicht.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Das ist der Arzt, dem ich nicht vertraue.
جای خالی رو پر کن. پر کردن جای خالی

Das Auto, ___ ich fahre, gehört meinem Vater.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: mit dem
کدوم برای این مفهوم مناسبه؟ چند گزینه‌ای

کسانی که من پیششون زندگی می‌کنم...

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Die Leute, bei denen ich wohne...
جمله رو به درستی مرتب کن. Sentence Reorder

Hier ist / der Schlüssel, / nach dem / du / suchst / .

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Hier ist der Schlüssel, nach dem du suchst.

Score: /12

سوالات متداول (8)

'Dem' is Dative masculine/neuter. 'Den' is Accusative masculine.

'Denen' is the Dative plural form for all genders.

In spoken German, yes, but avoid it in writing.

You have to memorize them (e.g., helfen, danken, gefallen).

The preposition comes first, then the Dative pronoun.

Yes, it is essential for professional and academic writing.

Yes, 'welchem' is a formal alternative to 'dem'.

Using Nominative instead of Dative.

Scaffolded Practice

1

1

2

2

3

3

4

4

Mastery Progress

Needs Practice

Improving

Strong

Mastered

In Other Languages

Spanish moderate

a quien / con quien

German uses case markers on the pronoun itself; Spanish uses prepositions.

French moderate

à qui / avec qui

French is less case-inflected than German.

Japanese low

ni (particle)

German changes the pronoun form; Japanese adds a particle.

Arabic low

alladhi (relative pronoun)

Arabic uses different structures for indirect objects.

Chinese none

de (particle)

Chinese has no case system.

English partial

whom

German Dative is mandatory and strictly enforced.

Learning Path

Prerequisites

Was this helpful?
هنوز نظری وجود ندارد. اولین نفری باشید که افکار خود را به اشتراک می‌گذارد!