A fundamental Persian word for 'dead', used literally for life cessation and figuratively for inactivity.
Mot en 30 secondes
- Means 'dead', no longer alive.
- Used for people, animals, plants, and figuratively.
- Common in everyday speech and literature.
- Can be informal; use 'deceased' in formal settings.
Overview
«مرده» واژهای پرکاربرد در زبان فارسی است که در سطوح مختلف معنایی و کاربردی به کار میرود. در بنیادیترین معنا، به موجود زندهای اطلاق میشود که دیگر قادر به ادامه حیات نیست، یعنی قلبش از تپش باز ایستاده و علائم حیاتیاش متوقف شده است. اما کاربرد این واژه فراتر از معنای تحتاللفظی آن است و میتواند مفاهیم مجازی و استعاری متعددی را نیز در بر بگیرد.
۱. معنای لغوی و مفهومی:
در معنای اصلی، «مرده» نقطه مقابل «زنده» است. این وضعیت، پایانی برای چرخه حیات یک موجود محسوب میشود. در فرهنگ ایرانی، مرگ موضوعی حساس و اغلب با اندوه و سوگواری همراه است. واژه «مرده» به تنهایی بار معنایی سنگینی دارد و معمولاً در بافتهایی که به فقدان، پایان و عدم حضور اشاره دارد، به کار میرود. این واژه میتواند برای انسانها، حیوانات، و حتی گیاهان (مثلاً درختی که خشک شده) استفاده شود. گاهی اوقات، حتی برای اشیاء و مفاهیم انتزاعی نیز به صورت مجازی به کار میرود تا بیانگر عدم کارایی، سکون یا پایان یک دوره باشد.
۲. الگوهای کاربردی:
کاربرد «مرده» بسته به بافت و لحن کلام متفاوت است:
- رسمی و غیررسمی: در مکالمات روزمره، «مرده» به طور مستقیم به کار میرود. در موقعیتهای رسمیتر، ممکن است از واژگان مؤدبانهتر یا کلیتر مانند «متوفی» یا «درگذشته» استفاده شود، به خصوص در خبرها یا اعلامیهها. با این حال، «مرده» همچنان واژهای رایج و قابل فهم در همه سطوح است.
- نوشتاری و گفتاری: هم در نوشتار و هم در گفتار، «مرده» به وفور یافت میشود. در ادبیات، شعر و داستان، این واژه برای ایجاد فضایی خاص، بیان مفاهیم عمیق فلسفی یا احساسی به کار میرود. در گفتگوی روزمره، ممکن است در اشاره به فردی که فوت کرده یا حتی به شوخی برای توصیف کسی که بسیار خسته است، استفاده شود.
- تفاوتهای منطقهای: در گویشهای مختلف فارسی، ممکن است واژگان یا عبارات دیگری نیز برای اشاره به مرگ به کار روند، اما «مرده» در سراسر ایران و جوامع فارسیزبان قابل درک است.
۳. زمینههای رایج کاربرد:
- زندگی روزمره: «مردی که در خیابان افتاده بود، مرده بود.» یا «حیوان خانگیام مرد.»
- اخبار و رسانه: «گزارشها حاکی از آن است که تعداد جانباختگان این حادثه به ده نفر رسیده و اجساد شناسایی شدهاند.» (در اینجا «جسد» به معنای بدن مرده است).
- ادبیات و هنر: در شعر و داستان، «مرده» اغلب برای بیان مفاهیم عمیقتر مانند تنهایی، ناامیدی، یا پایان یک دوران به کار میرود. «در دیاری که مردانش همه مردهاند، چه امیدی به بیداری زنهاست؟»
- اصطلاحات و عبارات: «مردهشور» (کسی که غسل میت میدهد)، «مردهخوری» (استفاده از اموال فرد فوت شده قبل از تقسیم ارث)، «مثل مرده متحرک» (کسی که بسیار ضعیف و بیحال است).
۴. مقایسه با واژگان مشابه:
- متوفی/درگذشته: این واژگان رسمیتر و مؤدبانهتر هستند و بیشتر در نوشتار رسمی، اخبار و اعلامیهها به کار میروند. «مرده» عامیانهتر است.
- جانباخته: این واژه معمولاً در حوادث و سوانح به کار میرود و بر از دست دادن جان تأکید دارد.
- جسد: به بدن بیجان فرد مرده اشاره دارد و بیشتر در پزشکی قانونی یا صحنههای جرم کاربرد دارد.
- فوت شده: این عبارت نیز رسمیتر است و به معنای کسی است که مرده است.
۵. لحن و درجه رسمیت:
«مرده» یک واژه خنثی تا کمی غیررسمی است. در گفتگوی روزمره و در بافتهای غیررسمی، به راحتی میتوان از آن استفاده کرد. اما در موقعیتهای بسیار رسمی، مانند سخنرانیهای دولتی یا مراسم یادبود رسمی، بهتر است از واژگان جایگزین مانند «متوفی» یا «درگذشته» استفاده شود تا احترام بیشتری نشان داده شود. استفاده از «مرده» در چنین موقعیتهایی ممکن است بیادبانه تلقی شود.
۶. همآیندها (Collocations) رایج:
- مردی مرده: توصیف یک فرد که فوت کرده است.
- جسد مرده: تأکید بر بیجان بودن بدن.
- مرده متحرک: استعاره برای فردی بسیار ضعیف و بیحال.
- مردهشور: شغلی که به شستشوی بدن مردگان میپردازد.
- مردهریگ: ارثی که از فرد مرده باقی میماند.
- مردهشوی خانه: محلی برای نگهداری و آمادهسازی اجساد.
درک عمیقتر این واژه نیازمند توجه به بافت و لحن کلام است. «مرده» نه تنها به پایان حیات فیزیکی اشاره دارد، بلکه میتواند مفاهیم فرهنگی و احساسی عمیقی را نیز منتقل کند.
Exemples
پیرمرد در خانهاش مرده پیدا شد.
everydayThe old man was found dead in his house.
متاسفانه، گلهای باغچه کاملاً مرده بودند.
everydayUnfortunately, the garden flowers were completely dead.
او پس از آن بیماری سخت، مانند یک مرده متحرک شده بود.
informalAfter that severe illness, he had become like a living dead.
در گزارش آمده است که جسد مرده به پزشکی قانونی منتقل شد.
formalThe report stated that the dead body was transferred to the forensic medicine department.
در آن داستان، قهرمان پس از نبردی سخت، مرده باقی ماند.
literaryIn that story, the hero remained dead after a hard battle.
این کسب و کار دیگر مرده است، هیچ مشتریای ندارد.
informalThis business is dead now; it has no customers.
طبق آمار، تعداد جانباختگان این سانحه هوایی مشخص شده است.
businessAccording to statistics, the number of deceased in this air crash has been identified.
بررسی نشان داد که سلولهای سرطانی در نمونه مرده بودند.
academicThe examination showed that the cancer cells in the sample were dead.
Collocations courantes
Phrases Courantes
مرده باد
Death to (used in political slogans)
مردهشور ببرد
A curse upon it (expression of extreme dislike or frustration)
از مردگان برخاستن
To rise from the dead (literally or figuratively, like regaining strength)
مردهخوری
Profiting from someone's death or misfortune
Souvent confondu avec
'متوفی' is a formal and respectful term for someone who has passed away, used in official contexts. 'مرده' is more direct and can be informal. Example: 'متوفی' در اعلامیه ترحیم، 'او مرد' در مکالمه روزمره.
'جسد' refers specifically to the physical body of a deceased person, often used in legal or medical contexts. 'مرده' refers to the state of being dead. Example: 'جسد' را به سردخانه بردند. او 'مرده' بود.
'فوت شده' is another formal way to say 'deceased', similar to 'متوفی'. 'مرده' is the general, less formal term. Example: 'فوت شدگان' سانحه هوایی شناسایی شدند. 'مردگان' در قبرستان آرمیدهاند.
Modèles grammaticaux
How to Use It
Notes d'usage
While 'مرده' is a fundamental word for 'dead', its usage requires sensitivity. In formal writing (news, official documents), 'متوفی', 'درگذشته', or 'جانباخته' are preferred. In everyday conversation, 'مرده' is common but can be blunt. Avoid using it directly when speaking to bereaved family members. Figurative uses like 'مرده متحرک' are informal idioms.
Erreurs courantes
Learners sometimes use 'مرده' in overly formal contexts where it sounds disrespectful. For instance, saying 'تعداد مردهها زیاد بود' in a news report is less appropriate than 'تعداد جانباختگان زیاد بود'. Also, confusing the literal meaning with figurative uses can lead to misunderstandings, like assuming 'مرده متحرک' means someone is literally undead.
Tips
Use in Context
Remember 'مرده' is versatile. Pay attention to the surrounding words to grasp whether it refers to literal death or a figurative state of inactivity.
Avoid in Formal Settings
Using 'مرده' in very formal situations like official announcements or eulogies can sound blunt. Opt for 'متوفی' or 'درگذشته' instead.
Cultural Sensitivity
Death is a sensitive topic in Persian culture. While 'مرده' is common, be mindful of the emotional context when discussing it, especially with grieving individuals.
Figurative Usage
Explore its use in idioms like 'مرده متحرک' (living dead) for someone extremely weak, or 'دکان مرده' (a shop that's not selling anything) for a business with no customers.
Origine du mot
From Middle Persian 'mlʾt' (mard), related to Proto-Iranian '*márta-'. It signifies the cessation of life, the opposite of 'living'. The word has remained consistent in its core meaning throughout the evolution of the Persian language.
Contexte culturel
In Persian culture, death is treated with solemnity and respect. While 'مرده' is the standard term, phrases like 'روانش شاد' (may his/her soul be happy) are often used out of respect. The concept of 'مردهشوی' (one who washes the dead) highlights rituals surrounding death. Figurative uses often carry a sense of finality or deep sorrow.
Astuce mémo
Imagine a clock with its hands broken, stopped forever. That's 'مرده' – life's clock has stopped ticking.
Questions fréquentes
8 questionsاین کلمات رسمیتر و محترمانهتر هستند و در موقعیتهای رسمی، خبری یا اداری به کار میروند تا حس ادب و احترام بیشتری منتقل شود. «مرده» عامیانهتر است.
خیر، «مرده» میتواند برای حیوانات، گیاهان خشک شده و حتی به صورت مجازی برای اشیاء یا مفاهیمی که دیگر کارایی ندارند یا فعال نیستند، استفاده شود.
این عبارت به کسی گفته میشود که از نظر جسمی یا روحی بسیار ضعیف، بیحال و بیرمق است، گویی که دیگر نیروی زندگی ندارد.
«مرده» به موجودی که حیاتش پایان یافته اشاره دارد، در حالی که «جسد» به بدن فیزیکی و بیجان آن موجود پس از مرگ اطلاق میشود.
در جمع دوستانه و غیررسمی معمولاً مشکلی ندارد، اما در جمعهای رسمی یا هنگام صحبت با کسانی که داغدار هستند، بهتر است از واژگان محترمانهتر استفاده کنید.
«مردهریگ» به اموال و داراییهایی گفته میشود که از فرد فوت شده به بازماندگانش به ارث میرسد.
در معنای لغوی، به پایان حیات اشاره دارد که ذاتاً میتواند اندوهبار باشد. اما در کاربردهای مجازی، لزوماً منفی نیست و میتواند صرفاً به معنای عدم فعالیت یا پایان باشد.
بله، عباراتی مانند «مردهشور»، «مردهخور» (به معنای کسی که از مال میت استفاده کند) و «مردهریگ» وجود دارند که مستقیماً از این واژه بهره میبرند.
Teste-toi
کشاورز از دیدن مزرعه خشک و ____ خود بسیار ناراحت بود.
The adjective 'مرده' (dead) fits best to describe the state of the dried-up field.
او بعد از تصادف، دیگر یک مرده متحرک بود.
This is an idiom meaning someone is extremely weak and listless, not literally dead.
او / در / حادثه / مرده / یک / بود
The structure 'Subject + Prepositional Phrase + Article + Noun + Verb' is correct here.
خبرنگار گزارش داد که تعداد مردهها در حال افزایش است.
While 'مرده' means dead, in news reports about accidents, 'جانباخته' (life-loser) or 'قربانی' (victim) are more appropriate and less blunt terms.
Score : /4
Summary
A fundamental Persian word for 'dead', used literally for life cessation and figuratively for inactivity.
- Means 'dead', no longer alive.
- Used for people, animals, plants, and figuratively.
- Common in everyday speech and literature.
- Can be informal; use 'deceased' in formal settings.
Use in Context
Remember 'مرده' is versatile. Pay attention to the surrounding words to grasp whether it refers to literal death or a figurative state of inactivity.
Avoid in Formal Settings
Using 'مرده' in very formal situations like official announcements or eulogies can sound blunt. Opt for 'متوفی' or 'درگذشته' instead.
Cultural Sensitivity
Death is a sensitive topic in Persian culture. While 'مرده' is common, be mindful of the emotional context when discussing it, especially with grieving individuals.
Figurative Usage
Explore its use in idioms like 'مرده متحرک' (living dead) for someone extremely weak, or 'دکان مرده' (a shop that's not selling anything) for a business with no customers.
Exemples
6 sur 8پیرمرد در خانهاش مرده پیدا شد.
The old man was found dead in his house.
متاسفانه، گلهای باغچه کاملاً مرده بودند.
Unfortunately, the garden flowers were completely dead.
او پس از آن بیماری سخت، مانند یک مرده متحرک شده بود.
After that severe illness, he had become like a living dead.
در گزارش آمده است که جسد مرده به پزشکی قانونی منتقل شد.
The report stated that the dead body was transferred to the forensic medicine department.
در آن داستان، قهرمان پس از نبردی سخت، مرده باقی ماند.
In that story, the hero remained dead after a hard battle.
این کسب و کار دیگر مرده است، هیچ مشتریای ندارد.
This business is dead now; it has no customers.
Related Content
Expressions liées
Plus de mots sur general
عادتوار
C1As a matter of habit; habitually.
عادی
A1Conforming to the usual or standard type; normal or ordinary.
عافیت
B2Well-being; the state of being comfortable, healthy, or happy.
عاجل
B2Requiring immediate attention or action; urgent.
عاقبت
C1The outcome or result of an action or event.
عاقل
A1Having or showing experience, knowledge, and good judgment; wise.
عالمگیر
C1Universal, worldwide, or affecting all parts of the world.
عالی
A1Excellent; extremely good or outstanding.
عام
B1General, common, public.
اعم از
B2Including; whether (used to introduce options).
