جمع مکسر: تغییر شکل کلمات (Jam' al-Taksir)
Grammar Rule in 30 Seconds
Broken plurals don't add a suffix; they change the internal vowel structure of the word itself.
- Unlike sound plurals, broken plurals change the word's internal vowels (e.g., 'kitab' becomes 'kutub').
- There is no single suffix; you must memorize the plural form alongside the singular noun.
- Broken plurals for non-human objects are treated as feminine singular for grammatical agreement.
مرور کلی
جَمْعُ التَّكْسِير روبرو هستیم.جَذْر) آشنا باشید. در عربی، اکثر کلمات از سه حرف اصلی ساخته شدهاند. مثلاً ریشه «ک-ت-ب» مربوط به نوشتن است.كِتَاب (کتاب) را جمع ببندیم، حروف «ک، ت، ب» ثابت میمانند، اما شکلِ ظاهریِ کلمه تغییر میکند تا به كُتُب تبدیل شود. در فارسی، ما هرگز چنین کاری نمیکنیم. ما نمیگوییم «کتاب» جمعش میشود «کوتوب»!فَاعِل دارند، اغلب در جمع به وزن فُعَّال یا فُعَلَاء میروند.فَعْل | أَفْعَال | قَلَم | أَقْلَام | خودکار |فِعْل | فُعُول | كِتَاب | كُتُب | کتاب |فَاعِل | فُعَّال | كَاتِب | كُتَّاب | نویسنده |فَاعِل | فَعَلَة | عَامِل | عَمَلَة | کارگر |فَعِيل | فُعَلَاء | عَالِم | عُلَمَاء | دانشمند |مَفْعَل | مَفَاعِل | مَكْتَب | مَكَاتِب | دفتر |مَفْعَل (مکان) باشد، جمع آن معمولاً به وزن مَفَاعِل میرود. این الگوها مانند فرمولهای ریاضی هستند که به شما کمک میکنند بدون حفظ کردنِ تکتکِ کلمات، ساختار جمع را بشناسید.كِتَابَات)، شنونده میفهمد که شما دارید از یک روشِ خاصِ جمع بستن استفاده میکنید که شاید برای آن کلمه خاص رایج نباشد. جمع مکسر، «جمعِ طبیعی» یا «جمعِ اصلی» برای اکثر اسمهاست.- 1برای اشیای اطراف خود: مثلاً
بَيْت(خانه) میشودبُيُوت(خانهها). - 2برای اعضای بدن: مثلاً
عَيْن(چشم) میشودعُيُون(چشمها). - 3برای بسیاری از صفات انسانی: مثلاً
صَدِيق(دوست) میشودأَصْدِقَاء(دوستان).
الْكُتُبُ كَبِيرَةٌ (کتابها بزرگ است). این قانونِ طلایی را هرگز فراموش نکنید.- 1استفاده از پسوندهای فارسی در عربی: بسیاری از فارسیزبانان به اشتباه به کلمات عربی «ها» اضافه میکنند. مثلاً میگویند «کتابها» به جای
كُتُب. دلیل این خطا، تداخل زبان مادری (L1 Interference) است؛ چون مغز شما عادت دارد برای جمع بستن فقط یک پسوند اضافه کند.
- 1غلط در توافق صفت و موصوف: فارسیزبانان تمایل دارند صفتِ جمعِ غیرانسان را هم جمع ببندند. مثلاً میگویند
الْكُتُبُ كَبِيرَاتٌ. این غلط است چونكُتُبغیرانسان است و باید صفتش مفرد باشد (كَبِيرَةٌ). این به دلیل عادت به ساختار فارسی است که در آن «کتابهای بزرگ» هم برای انسان و هم برای اشیا یکسان است.
- 1تلاش برای ساختن جمع مکسر برای همه کلمات: برخی زبانآموزان سعی میکنند برای هر کلمهای که میبینند، یک جمع مکسر ابداع کنند. در حالی که کلماتِ دارای پسوندِ «ون» یا «ین» (جمع سالم)، قوانین خاص خود را دارند. این خطا ناشی از این است که فکر میکنید جمع مکسر تنها راه جمع بستن در عربی است.
كُتُب | مُعَلِّمُونَ |- 1آیا باید همه جمعهای مکسر را حفظ کنم؟ بله، در سطح A1 باید هر کلمه را همراه با جمعش یاد بگیرید. مانند یادگیری افعال بیقاعده در انگلیسی (مثل go -> went).
- 1اگر جمع مکسر یک کلمه را ندانم چه کنم؟ تا زمانی که در سطح مبتدی هستید، سعی کنید از کلمات رایج استفاده کنید. به مرور با خواندن متنها، گوش شما به وزنهای جمع مکسر عادت میکند.
- 1آیا جمع مکسر برای انسانها هم استفاده میشود؟ بله، بسیاری از کلمات انسانی مثل
طَالِب(دانشجو) بهطُلَّاب(دانشجویان) تبدیل میشوند که یک جمع مکسر است. اما برای اینها، برخلاف اشیا، صفتِ جمع (جمعِ مذکر) به کار میرود.
Broken Plural Patterns
| Singular | Plural | Pattern |
|---|---|---|
|
كِتَاب (kitab)
|
كُتُب (kutub)
|
C1uC2uC3
|
|
رَجُل (rajul)
|
رِجَال (rijal)
|
C1iC2aC3
|
|
وَلَد (walad)
|
أَوْلَاد (awlad)
|
C1aC2aC3
|
|
بَيْت (bayt)
|
بُيُوت (buyut)
|
C1uC2uC3
|
|
قَلَم (qalam)
|
أَقْلَام (aqlam)
|
C1aC2aC3
|
|
طَالِب (talib)
|
طُلَّاب (tullab)
|
C1uC2aC3
|
Meanings
The broken plural is a method of forming plurals in Arabic where the singular word's root is modified by changing internal vowels or adding prefixes/suffixes, rather than using a consistent 'sound' ending.
Standard Pluralization
Used to denote more than two of an item.
“بَيْت (bayt) ➔ بُيُوت (buyut)”
“رَجُل (rajul) ➔ رِجَال (rijal)”
Reference Table
| الگو | مفرد (تک) | جمع مکسر | معنی انگلیسی |
|---|---|---|---|
|
Fu'ul
|
kitāb
|
kutub
|
Books
|
|
Af'āl
|
walad
|
awlād
|
Boys
|
|
Af'āl
|
qalam
|
aqlām
|
Pens
|
|
Fi'āl
|
rajul
|
rijāl
|
Men
|
|
Mafā'il
|
maktab
|
makātib
|
Offices
|
|
Fu'ūl
|
bayt
|
buyūt
|
Houses
|
طیف رسمیت
الكتب موجودة على الطاولة. (Daily life)
الكتب على الطاولة. (Daily life)
الكتب فوق الطاولة. (Daily life)
الكتب ع الطاولة. (Daily life)
سازوکار جمع مکسر
مفرد (تک)
- Kitāb کتاب (صدای i-a)
جمع مکسر
- Kutub کتابها (صدای u-u)
مطابقت انسانی در برابر غیرانسانی
جمع انسانی
- • از کلمات جمع استفاده کن
- • آنها (هم)
- • بلند (طِوال)
جمع غیرانسانی
- • از مفرد مونث استفاده کن
- • او (هی)
- • بزرگ (كبيرة)
جمع سالم در برابر جمع مکسر
درخت تصمیمگیری برای مطابقت
آیا اسم جمع است؟
آیا انسانی است؟
مثالها بر اساس سطح
هذا كِتَاب.
This is a book.
هذه كُتُب.
These are books.
هو رَجُل.
He is a man.
هم رِجَال.
They are men.
البيت كبير.
The house is big.
البيوت كبيرة.
The houses are big.
الطالب يدرس.
The student is studying.
الطلاب يدرسون.
The students are studying.
قرأتُ كُتُباً كثيرة.
I read many books.
هذه الأقلام غالية.
These pens are expensive.
رأيتُ رجالاً في الشارع.
I saw men in the street.
الأولاد يلعبون في الحديقة.
The boys are playing in the garden.
تتعدد الأسباب والنتيجة واحدة.
The reasons are many, but the result is one.
هذه الجبال شاهقة.
These mountains are towering.
العلماء يبحثون عن حلول.
The scientists are looking for solutions.
تلك المكاتب منظمة.
Those offices are organized.
تتطلب هذه المسائل تفكيراً عميقاً.
These issues require deep thinking.
تلك الشوارع مزدحمة دائماً.
Those streets are always crowded.
تنوعت الآراء حول الموضوع.
Opinions varied regarding the topic.
تلك القوانين صارمة.
Those laws are strict.
تلك هي الأسرار التي لا يعرفها أحد.
Those are the secrets that no one knows.
تتداخل الأفكار في ذهن الكاتب.
Ideas overlap in the writer's mind.
تلك الأيام خلت.
Those days have passed.
تلك الأفعال لا تليق بنا.
Those actions do not befit us.
بهراحتی اشتباه گرفته میشود
Learners try to add -un to everything.
Treating objects like people.
Using plural for two items.
اشتباهات رایج
كتابون
كتب
الكتب جميلون
الكتب جميلة
رجلين
رجال
بيتون
بيوت
أقلامون
أقلام
الطلاب يدرس
الطلاب يدرسون
البيوت كبيرون
البيوت كبيرة
هذه الرجال
هؤلاء الرجال
العلماء كبيرة
العلماء كبار
أسباب كثيرة
أسباب كثير
تلك القوانين صارمون
تلك القوانين صارمة
تلك الأفكار عظيمون
تلك الأفكار عظيمة
الآراء متنوع
الآراء متنوعة
الگوهای جملهسازی
هذه ___ (plural noun).
ال___ (plural noun) جميلة.
هؤلاء ال___ (human plural) يعملون.
تلك ال___ (plural noun) مهمة جداً.
Real World Usage
الصور جميلة جداً.
وين الكتب؟
لدينا أهداف كثيرة.
أريد طلبين.
كم سعر الغرف؟
تتعدد الآراء.
جفتی یاد بگیر
تله "او مونث"
ریشههای شاعرانه
Smart Tips
Always learn the plural form immediately.
Use feminine singular adjectives.
Use human plural agreement.
Use a quantifier.
تلفظ
Vowel Length
Ensure long vowels are held for two beats.
Emphasis
Stress the first syllable in many broken plural patterns.
Declarative
الكتب جميلة ↘
Falling intonation at the end of a statement.
حفظ کنید
روش یادسپاری
Broken plurals are like a broken vase; you have to glue the pieces back together in a new, different shape.
تداعی تصویری
Imagine a book (kitab) exploding into many smaller books (kutub) that rearrange their own letters.
Rhyme
Sound plurals add a tail at the end, but broken ones change the vowels, my friend.
Story
Ali had one book (kitab). He dropped it, and it broke into many books (kutub). Now he has a library of broken pieces.
شبکه واژگان
چالش
Find 5 nouns in your room, look up their broken plurals, and write them down.
نکات فرهنگی
Often uses specific broken plurals that differ slightly from MSA.
Very common to use broken plurals in everyday speech.
Maintains formal broken plural usage in media.
Broken plurals are a legacy of Proto-Semitic morphology.
شروعکنندههای مکالمه
كم كتاباً قرأت هذا الشهر؟
هل تعرف أسماء هؤلاء الطلاب؟
ما هي أهم القضايا في بلدك؟
كيف تصف هذه الأفكار؟
موضوعات نگارش
اشتباهات رایج
Test Yourself
Select the grammatically correct pair:
These ___ are tall. (Hā'ulā'i al-___ ṭiwāl)
Find and fix the mistake:
الأقلام هم هنا (Al-aqlām hum hunā - خودکارها آنها اینجا هستند)
Score: /3
تمرینهای عملی
8 exercisesكتاب ➔ ___
الكتب ___ (جميلة / جميلون)
Find and fix the mistake:
الرجال كبيرة.
جميلة / الكتب / هذه
The men are here.
قلم ➔ ?
رجل ➔ ___
الطلاب ___ (يدرسون / تدرس)
Score: /8
Practice Bank
12 exercisesPair the words correctly
I have three ___ (walad).
Which of these requires 'She' (Hiya) agreement?
Al-mudun kabīrūn (The cities are big - plural masc).
new / The / are / pens
What is the plural of 'Al-maktab'?
___ (These) are books.
Select the broken plural from the list:
Connect the pattern to the word
The dogs eat (Al-kilāb ya'kulūn).
The lessons (durūs) are ___ (difficult).
What is the plural of Bāb?
Score: /12
سوالات متداول (8)
Arabic is a rich language with deep historical roots. These patterns are part of its unique beauty.
You have to check a dictionary or learn it as you go. Most common nouns are broken.
Yes, this is a strict rule in MSA.
No, that would sound incorrect and confusing to native speakers.
No, the dual is for exactly two items and has its own suffix.
Yes, they are very common in all Arabic dialects.
Try to use a quantifier like 'many' to avoid the plural form if you're stuck.
Yes, some nouns have multiple plural forms.
Scaffolded Practice
1
2
3
4
Mastery Progress
Needs Practice
Improving
Strong
Mastered
In Other Languages
Umlaut plurals (Buch/Bücher)
German still uses suffixes alongside vowel changes.
Irregular plurals (man/men, foot/feet)
English has very few; Arabic has thousands.
Suffixes (-s/-es)
No internal vowel changes for plurals.
Suffixes (-s)
No internal vowel changes for plurals.
Reduplication or context
Arabic is highly morphological.
Context
Arabic is a fusional/templatic language.
Learning Path
Prerequisites
Related Grammar Rules
جمع مکسر با "جراحی داخلی": فِعَال (رِجال، جِبال)
Overview تا حالا آرزو کردید که کاش میشد فقط با اضافه کردن یک «s» به آخر کلمه آن را جمع بست؟ خب، عربی همیشه اینطوری نیست...
جمع مکسر: الگوی مفاعل (مکانها و اشیاء)
### Overview یادگیری جمع بستن کلمات در زبان عربی برای فارسیزبانان، یکی از جذابترین و در عین حال چالشبرانگیزترین بخش...
اسمهای مذکر عربی: جنسیت پیشفرض (المذکر)
### Overview در زبان عربی، برخلاف زبان فارسی، هر اسم دارای یک «جنسیت دستوری» است. این یعنی هر اسمی که در عربی میشنوید ی...
اسمهای عربی: مذکر در برابر مؤنث (جادوی ة)
Overview آیا تا به حال در قاهره یک «قهوه کوچک» سفارش دادهاید و با نگاههای عجیب مواجه شدهاید؟ شاید ناخواسته جنسیت نوشی...
تنوین در عربی: صدای نون اضافه
### Overview تنوین (Tanween) یکی از اولین و در عین حال کلیدیترین مباحث در دستور زبان عربی است که برای زبانآموزان فارس...