جمع مکسر: الگوی فُعُول (fu'ūl)
Grammar Rule in 30 Seconds
The 'fu'ūl' pattern is a common way to make singular nouns plural by changing their internal vowels.
- Identify the three-letter root of the noun.
- Apply the pattern: First letter gets a damma (u), second letter gets a damma (u), add a long 'ū' (wāw), third letter gets a tanwīn (un).
- Example: 'qalb' (heart) becomes 'qulūb' (hearts).
مرور کلی
جَمْع تَکْسِير) دارد. به جای چسباندن چیزی به انتهای کلمه، شما مصوتهای *داخل* کلمه را تغییر میدهید.این گرامر چطور کار میکنه
قَلْب، ریشه ق-ل-ب را دارد. شکل مفرد اغلب از یک الگوی ساده «فَعْل» با صدای مصوت *فتحه* پیروی میکند.u) تبدیل میشود و شما یک صدای کشیده «ū» (که با حرف «و» نوشته میشود) بین حرف دوم و سوم ریشه قرار میدهید. این یک تحول قابل پیشبینی است وقتی آن را ببینید.قَلْب به قُلُوب تبدیل میشود. این مانند یک کد مخفی است که شما اکنون کلید آن را دارید. نگران نباشید، آنقدرها هم که به نظر میرسد آشفته نیست؛ پس از چند مثال، شروع به حس کردن ریتم آن خواهید کرد.
الگوی ساخت
نَجْم، ریشه ن-ج-م است.
نَجْم کاملاً مناسب است.
u) تغییر دهید. بنابراین، na- به nu- (نُ) تبدیل میشود.
و) بین حرف دوم و سوم ریشه قرار دهید. کلمه در حال ساخت ما اکنون nujū- (نُجُو) است.
نُجُوم (نجوم) را میدهد.
کی استفاده کنیم
- اسامی مذکر سه حرفی: کلماتی با ریشه سه حرفی که از نظر دستوری مذکر هستند.
- اسامی بر وزن «فَعْل»: این رایجترین محرک است. به کلماتی مانند
قَلْب(قلب)،صَفّ(کلاس) وبَحْر(دریا) فکر کنید. - اسامی افعال اجوف: اسامی مشتق شده از ریشههایی که حرف میانی آنها ضعیف است (یک «و» یا «ی»). مثال کلاسیک
بَیْت(خانه) از ریشه ب-ی-ت است. «ی» حرف ضعیف است و جمع آنبُیُوتاست. - برخی اسامی بر وزن «فِعْل»: کمتر رایج است، اما اتفاق میافتد. به عنوان مثال،
عِلْم(علم) بهعُلُوم(علوم) تبدیل میشود.
اشتباهات رایج
- تعمیم بیش از حد الگو: فقط به این دلیل که یک اسم به نظر میرسد باید مناسب باشد، به این معنی نیست که هست. به عنوان مثال،
وَقْت(زمان) شبیهبَيْت(خانه) است، اما جمع آنأَوْقَاتاست، نهوُقُوت. شما باید جمعها را به صورت جداگانه یاد بگیرید، متاسفم! این الگو را به عنوان یک پیشنهاد قوی در نظر بگیرید، نه یک قانون آهنین. - مخلوط کردن آن با جمعهای سالم: یک اشتباه فوقالعاده رایج، افزودن پسوند جمع سالم «-َات» به اسمی است که به جمع مکسر نیاز دارد. ممکن است ببینید یک مبتدی برای خانهها
بَيْتَاتمینویسد. شکل صحیحبُيُوتاست. به یاد داشته باشید، اگر جمع مکسر شناخته شدهای دارد، از آن استفاده کنید! - اشتباه در مصوتها: مطمئن شوید که مصوت اول شما یک «u» کوتاه (ضمه) و دومی یک «ū» کشیده (واو) است. مخلوط کردن آنها، مانند
قَلُوببه جایقُلُوب، برای یک گوینده بومی عجیب به نظر میرسد. این مانند گفتن «دندانها» به جای «دندانها» است.
مقایسه با الگوهای مشابه
- «فُعُول» در مقابل «أَفْعَال»: هر دو فوقالعاده رایج هستند. «فُعُول» اغلب برای اسامی توصیف کننده چیزهای ملموس است (
بُيُوت- خانهها،قُلُوب- قلبها). «أَفْعَال» نیز بسیار رایج است و میتواند برای طیف گستردهای از کلمات اعمال شود. به عنوان مثال،لَوْن(رنگ) بهأَلْوَانتبدیل میشود وقَلَم(قلم) بهأَقْلَامتبدیل میشود. هیچ قانون قطعی برای دانستن اینکه از کدام یک استفاده کنید وجود ندارد، بنابراین باید آنها را حفظ کنید. متاسفم، در این مورد هیچ راه میانبری وجود ندارد! - «فُعُول» در مقابل «فِعَال»: الگوی «فِعَال» برای مجموعه دیگری از اسامی استفاده میشود. به عنوان مثال،
جَبَل(کوه) بهجِبَالتبدیل میشود ورَجُل(مرد) بهرِجَالتبدیل میشود. تغییرات مصوت داخلی متفاوت است و منجر به صدا و احساس کاملاً متفاوتی میشود.
قَلْب لباس فُعُول (قُلُوب) را میپوشد، در حالی که جَبَل لباس فِعَال (جِبَال) را ترجیح میدهد. آنها نمیتوانند هر وقت که دوست دارند لباسهایشان را عوض کنند.سؤالات رایج
آیا هر جمع عربی یک جمع مکسر است؟
نه! جمعهای «سالم» نیز وجود دارند که منظم هستند و فقط یک پسوند اضافه میکنند. اما جمعهای مکسر برای کلمات روزمره بسیار رایج هستند، بنابراین نمیتوانید از آنها اجتناب کنید.
آیا واقعاً باید همه آنها را حفظ کنم؟
تقریباً، بله. اما هرچه بیشتر عربی بخوانید و گوش دهید، بیشتر به طبیعت دوم شما تبدیل میشوند. شما «حس» خواهید کرد که کدام جمع درست به نظر میرسد. این مانند عضلهای است که با گذشت زمان میسازید.
آیا یک اسم میتواند بیش از یک جمع داشته باشد؟
بله! گاهی اوقات یک اسم میتواند دو شکل جمع مختلف داشته باشد، شاید یکی «فُعُول» و دیگری «أَفْعَال». معمولاً یکی رایجتر است. این فقط عربی است که شما را هوشیار نگه میدارد.
Formation of Fu'ūl Plurals
| Singular | Root | Pattern | Plural |
|---|---|---|---|
|
دَرْس
|
د-ر-س
|
فُعُول
|
دُرُوس
|
|
قَلْب
|
ق-ل-ب
|
فُعُول
|
قُلُوب
|
|
بَحْر
|
ب-ح-ر
|
فُعُول
|
بُحُور
|
|
ظَرْف
|
ظ-ر-ف
|
فُعُول
|
ظُرُوف
|
|
عُضْو
|
ع-ض-و
|
فُعُول
|
عُضُور
|
|
نَصّ
|
ن-ص-ص
|
فُعُول
|
نُصُوص
|
Meanings
The 'fu'ūl' pattern is one of the most frequent 'broken plural' templates in Arabic, where the word structure changes rather than adding a suffix.
Standard Pluralization
Turning a singular noun into a plural noun.
“بَحْر - بُحُور (Sea - Seas)”
“دَرْس - دُرُوس (Lesson - Lessons)”
Reference Table
| مفرد | جمع | تلفظ | معنی |
|---|---|---|---|
|
`قَلْب`
|
`قُلُوب`
|
qalb / qulūb
|
قلب / قلبها
|
|
`بَيْت`
|
`بُيُوت`
|
bayt / buyūt
|
خانه / خانهها
|
|
`نَجْم`
|
`نُجُوم`
|
najm / nujūm
|
ستاره / ستارهها
|
|
`عِلْم`
|
`عُلُوم`
|
'ilm / 'ulūm
|
علم / علوم
|
|
`صَفّ`
|
`صُفُوف`
|
ṣaff / ṣufūf
|
کلاس / کلاسها
|
|
`دَرْس`
|
`دُرُوس`
|
dars / durūs
|
درس / درسها
|
|
`عَيْن`
|
`عُيُون`
|
'ayn / 'uyūn
|
چشم / چشمها
|
|
`شَيْخ`
|
`شُيُوخ`
|
shaykh / shuyūkh
|
شیخ یا بزرگ / شیوخ یا بزرگان
|
طیف رسمیت
الدُّرُوسُ طَوِيلَةٌ (School)
الدُّرُوسُ طَوِيلَةٌ (School)
الدُّرُوس طَوِيلَة (School)
الدُّرُوس طَوِيلَة مَرَّة (School)
جمع مکسر فُعُول
الگوی مفرد رایج: فَعْل
- `قَلْب` → `قُلُوب` قلب → قلبها
- `نَجْم` → `نُجُوم` ستاره → ستارهها
- `بَحْر` → `بُحُور` دریا → دریاها
از ریشههای میانتهی
- `بَيْت` → `بُيُوت` خانه → خانهها
- `شَيْخ` → `شُيُوخ` شیخ → شیوخ
الگوی مفرد رایج: فِعْل
- `عِلْم` → `عُلُوم` علم → علوم
- `ضِرْس` → `ضُرُوس` دندان آسیا → دندانهای آسیا
الگوهای جمع مکسر: فُعُول در برابر أَفْعَال
کی از الگوی فُعُول استفاده کنیم؟
آیا اسم مفرد مذکر و از ریشه سه حرفی هست؟
آیا مفرد از الگوی `فَعْل` (مثل `قَلْب`) پیروی میکنه یا از ریشه «میانتهی» میاد (مثل `بَيْت`)؟
مثالهایی از جمعهای فُعُول بر اساس دسته
مکانها
- • `بُيُوت` (خانهها)
- • `صُفُوف` (کلاسها)
- • `قُصُور` (کاخها)
طبیعت
- • `نُجُوم` (ستارهها)
- • `بُحُور` (دریاها)
- • `صُخُور` (صخرهها)
مفاهیم
- • `عُلُوم` (علوم)
- • `حُلُوم` (رویاها)
- • `حُرُوف` (حروف)
انسان/اعضای بدن
- • `قُلُوب` (قلبها)
- • `عُيُون` (چشمها)
- • `شُيُوخ` (شیوخ)
مثالها بر اساس سطح
عِنْدِي دُرُوسٌ كَثِيرَةٌ
I have many lessons.
هَذِهِ قُلُوبٌ طَيِّبَةٌ
These are kind hearts.
البُحُورُ وَاسِعَةٌ
The seas are wide.
أَيْنَ الظُّرُوفُ؟
Where are the envelopes?
قَرَأْتُ بُحُوراً مِنَ الشِّعْرِ
I read seas (depths) of poetry.
هَذِهِ هِيَ الدُّرُوسُ المُهِمَّةُ
These are the important lessons.
قُلُوبُ النَّاسِ نَقِيَّةٌ
People's hearts are pure.
الظُّرُوفُ صَعْبَةٌ جِدّاً
The circumstances are very difficult.
تَحْتَوِي الكُتُبُ عَلَى دُرُوسٍ عَمِيقَةٍ
The books contain deep lessons.
تَغَيَّرَتِ الظُّرُوفُ بَعْدَ الحَرْبِ
The circumstances changed after the war.
لَهُ قُلُوبٌ مُحِبَّةٌ لِلْخَيْرِ
He has hearts (people) that love good.
تَمْتَدُّ البُحُورُ حَوْلَ العَالَمِ
The seas extend around the world.
يَجِبُ عَلَيْنَا فَهْمُ دُرُوسِ التَّارِيخِ
We must understand the lessons of history.
تَأَثَّرَتِ القُلُوبُ بِهَذَا الخَبَرِ
Hearts were affected by this news.
تَحْتَاجُ الظُّرُوفُ إِلَى تَغْيِيرٍ
The circumstances need a change.
تُعْتَبَرُ البُحُورُ مَصْدَراً لِلرِّزْقِ
The seas are considered a source of livelihood.
تَتَجَلَّى دُرُوسُ الحَيَاةِ فِي التَّجَارِبِ
Life's lessons manifest in experiences.
تَنْبِضُ القُلُوبُ بِالأَمَلِ
Hearts pulse with hope.
تُحَدِّدُ الظُّرُوفُ المَوْقِفَ
Circumstances determine the situation.
تَخْتَفِي البُحُورُ خَلْفَ الأُفُقِ
The seas disappear behind the horizon.
تُعَدُّ هَذِهِ الدُّرُوسُ رَكِيزَةً لِلْمَعْرِفَةِ
These lessons are considered a pillar of knowledge.
تَتَقَلَّبُ القُلُوبُ بَيْنَ الخَوْفِ وَالرَّجَاءِ
Hearts fluctuate between fear and hope.
تُفْرَضُ الظُّرُوفُ القَاهِرَةُ
Force majeure circumstances are imposed.
تَتَمَوَّجُ البُحُورُ بِعُنْفٍ
The seas surge violently.
بهراحتی اشتباه گرفته میشود
Learners try to add -ūn/-āt to everything.
Both are broken plurals.
Confusing the root with the plural.
اشتباهات رایج
دَرْسَات
دُرُوس
قَلْبَات
قُلُوب
بَحْرَات
بُحُور
ظَرْفَات
ظُرُوف
دُرُوسَات
دُرُوس
قُلُوبَات
قُلُوب
بُحُورَات
بُحُور
نُصُوصَات
نُصُوص
عُضُورَات
عُضُور
ظُرُوفَات
ظُرُوف
دُرُوسٌ جَمِيلَات
دُرُوسٌ جَمِيلَةٌ
قُلُوبٌ كَبِيرُونَ
قُلُوبٌ كَبِيرَةٌ
بُحُورٌ وَاسِعُونَ
بُحُورٌ وَاسِعَةٌ
الگوهای جملهسازی
عِنْدِي ___ كَثِيرَةٌ
هَذِهِ ___ طَيِّبَةٌ
تَغَيَّرَتِ ___ بَعْدَ ذَلِكَ
تَمْتَدُّ ___ حَوْلَ العَالَمِ
Real World Usage
قُلُوبٌ كَثِيرَةٌ لِصُورَتِكَ
عِنْدِي دُرُوسٌ كَثِيرَةٌ
تَحْتَ الظُّرُوفِ الحَالِيَّةِ
البُحُورُ جَمِيلَةٌ
ظُرُوفُ التَّوْصِيلِ
دُرُوسُ اليَوْمِ
راز صدای «اُ»
«سالم» جمع نبند
ترفند دیکشنری
قدرت شعر
Smart Tips
Learn the plural with the singular.
Check if your noun is broken or sound.
Look for the 'ū' sound in the middle of words.
Don't over-pluralize.
تلفظ
Damma
Short 'u' sound.
Wāw
Long 'ū' sound.
Statement
الدُّرُوسُ صَعْبَةٌ ↘
Falling intonation for declarative sentences.
حفظ کنید
روش یادسپاری
Think of a 'cool' (fu'ūl) way to make things many.
تداعی تصویری
Imagine a giant heart (qalb) splitting into many smaller hearts (qulūb) floating in the air.
Rhyme
Root to the left, root to the right, add 'u' and 'ū' to make it bright.
Story
A student had one lesson (dars). He studied hard and suddenly had many lessons (durūs). He felt his heart (qalb) grow into many hearts (qulūb) of joy.
شبکه واژگان
چالش
Find 3 nouns in your textbook that follow the 'fu'ūl' pattern and write them down.
نکات فرهنگی
Often used in daily conversation to describe life circumstances.
Commonly used in academic settings.
Used in formal poetry and prose.
The fu'ūl pattern is an ancient Semitic morphological template.
شروعکنندههای مکالمه
كَمْ دَرْساً عِنْدَكَ؟
مَا هِيَ أَحْلَى القُلُوبِ؟
كَيْفَ هِيَ الظُّرُوفُ فِي بَلَدِكَ؟
هَلْ تُحِبُّ البُحُورَ؟
موضوعات نگارش
اشتباهات رایج
Test Yourself
The plural of `بَيْت` (house) is ______.
بَيْت از الگوی جمع مکسر فُعُول پیروی میکنه، پس جمعش بُيُوت میشه.Which sentence correctly uses the plural of `قَلْب` (heart)?
قَلْب یه اسم مذکره که جمعش از الگوی فُعُول پیروی میکنه، در نتیجه میشه قُلُوب.Find and fix the mistake:
The `نَجْمَات` are beautiful tonight.
نَجْم (ستاره) از الگوی جمع مکسر فُعُول استفاده میکنه، پس جمع صحیحش نُجُوم هست، نه جمع مونث سالم نَجْمَات.Score: /3
تمرینهای عملی
8 exercisesعِنْدِي ___ كَثِيرَةٌ (lessons)
What is the plural of قَلْب (heart)?
Find and fix the mistake:
هَذِهِ بَحْرَاتٌ كَبِيرَةٌ
كَبِيرَةٌ / دُرُوسٌ / عِنْدِي
The circumstances are difficult.
Match: دَرْس, قَلْب, بَحْر
What is the plural of ظَرْف?
Use 'قُلُوب' in a sentence.
Score: /8
Practice Bank
12 exercisesWe have three ______ in the evening. (دَرْس)
Choose the plural for `صَفّ`.
The library contains many `عِلْمَات`.
`أَرَى بُيُوتًا كَبِيرَةً.`
`جَمِيلَةٌ / هَذِهِ / قُلُوب`
Match these pairs:
The seas of the world are vast. `______ العَالَمِ وَاسِعَةٌ.`
Select the word that follows the `فُعُول` plural pattern.
Your `عَيْنَات` are beautiful.
The lessons were long.
Match the word to its `فُعُول` plural.
`فِي / صُفُوف / الكُلِّيَّة / كَثِيرَةٌ`
Score: /12
سوالات متداول (8)
It is a plural that changes the internal structure of the word.
Because it follows the vowel pattern f-u-'-ū-l.
No, only specific nouns.
Check the dictionary.
Yes, it is very common in formal writing.
Yes, sound plurals add suffixes.
Sometimes, but usually for things.
It takes practice, but it's consistent.
Scaffolded Practice
1
2
3
4
Mastery Progress
Needs Practice
Improving
Strong
Mastered
In Other Languages
Suffix -s/-es
Suffix vs Internal change.
Suffix -s
Suffix vs Internal change.
Suffix -e/-er/-en
Suffix/Umlaut vs Template.
Reduplication or context
No marker vs Template.
Fu'ūl
None.
Context
No morphology vs Template.
Learning Path
Prerequisites
Related Grammar Rules
جمع مکسر با "جراحی داخلی": فِعَال (رِجال، جِبال)
Overview تا حالا آرزو کردید که کاش میشد فقط با اضافه کردن یک «s» به آخر کلمه آن را جمع بست؟ خب، عربی همیشه اینطوری نیست...
جمع مکسر: الگوی مفاعل (مکانها و اشیاء)
### Overview یادگیری جمع بستن کلمات در زبان عربی برای فارسیزبانان، یکی از جذابترین و در عین حال چالشبرانگیزترین بخش...
اسمهای مذکر عربی: جنسیت پیشفرض (المذکر)
### Overview در زبان عربی، برخلاف زبان فارسی، هر اسم دارای یک «جنسیت دستوری» است. این یعنی هر اسمی که در عربی میشنوید ی...
اسمهای عربی: مذکر در برابر مؤنث (جادوی ة)
Overview آیا تا به حال در قاهره یک «قهوه کوچک» سفارش دادهاید و با نگاههای عجیب مواجه شدهاید؟ شاید ناخواسته جنسیت نوشی...
تنوین در عربی: صدای نون اضافه
### Overview تنوین (Tanween) یکی از اولین و در عین حال کلیدیترین مباحث در دستور زبان عربی است که برای زبانآموزان فارس...
