B1 Case System 9 min read متوسط

حاللة الجر في الألمانية: المفروض به غير المباشر (Der Dativ)

حالة الداتيف بتحدد 'المستقبل' في الجملة، وبتحول الأدوات لـ dem و der و den مع إضافة n للجمع.

Grammar Rule in 30 Seconds

The Dative case marks the indirect object, usually the person receiving something, and changes articles to {dem|m}, {der|f}, {dem|n}, and {den|pl}.

  • Use Dative for the indirect object: Ich gebe {dem|m} Mann das Buch.
  • Use Dative after specific prepositions (aus, bei, mit, nach, seit, von, zu): Ich gehe mit {der|f} Frau.
  • Use Dative with specific verbs like 'helfen' or 'gefallen': Das hilft {dem|n} Kind.
Subject (Nominative) + Verb + Indirect Object (Dative) + Direct Object (Accusative)

نظرة عامة

### Overview
يعتبر نظام الحالات الإعرابية في اللغة الألمانية، وتحديداً حالة المجرور أو Der Dativ، أحد أهم الركائز التي تجعل جملتك تبدو طبيعية ومفهومة. إذا كنت تتساءل عن أهمية هذا الدرس، فكر في اللغة العربية؛ نحن نستخدم الإعراب (الرفع، النصب، والجر) لنحدد دور الكلمة في الجملة. في العربية، نقول «سلمتُ على الطالبِ»، فكلمة «الطالب» مجرورة بسبب حرف الجر «على».
في الألمانية، Der Dativ يقوم بدور مشابه جداً، فهو يخبرنا «لمن» أو «لأجل من» وقع الفعل، أو يأتي بعد حروف جر محددة. بالنسبة لنا كمتحدثين بالعربية، هذا المفهوم ليس غريباً تماماً، لكن التحدي يكمن في أن الألمانية لا تغير حركة الحرف الأخير فقط كما في العربية، بل تغير أداة التعريف (الـ التعريف) والضمائر بالكامل.
إن إتقان Der Dativ هو الجسر الذي ينقلك من مستوى المبتدئ الذي يتحدث بجمل مقطعة إلى مستوى المتوسط الذي يربط الأفكار ببراعة. بدون Der Dativ، ستبدو جملك مثل شخص يتحدث العربية بكلمات مكسرة دون مراعاة لحروف الجر أو الإضافة. هذا الدرس سيوضح لك كيف أن هذه الحالة ليست مجرد قاعدة جامدة، بل هي أداة دقيقة لتحديد العلاقات بين الأشياء والأشخاص في حياتك اليومية، سواء كنت في المقهى تطلب شيئاً، أو في العمل تشرح لمن أرسلت التقرير.
لنبدأ رحلتنا في فهم هذه القاعدة بعمق.
### How This Grammar Works
في اللغة العربية، نحن نعتمد على «الإعراب» لتغيير نهاية الكلمة. مثلاً، الفاعل مرفوع بالضمة، والمفعول به منصوب بالفتحة، والاسم المجرور بحرف الجر مجرور بالكسرة. في الألمانية، النظام مشابه من حيث الوظيفة ولكنه يختلف في التنفيذ.
Der Dativ هو الحالة التي تعبر عن «المفعول غير المباشر» أو indirektes Objekt. تخيل أنك تعطي كتاباً لصديقك؛ الكتاب هو المفعول به المباشر (الذي يقع عليه فعل الإعطاء)، وصديقك هو المستفيد (المفعول غير المباشر). في الألمانية، المستفيد دائماً يكون في حالة Der Dativ.
ما يجعل الألمانية فريدة هو أن الأفعال نفسها هي التي تفرض الحالة الإعرابية. هناك أفعال في الألمانية «تحب» Der Dativ وتتطلب دائماً أن يكون المفعول الذي يأتي بعدها في هذه الحالة، مثل helfen (يساعد) أو gehören (ينتمي لـ). هذا يشبه أفعالاً في العربية تتعدى بحروف جر معينة، لكن الفرق أن الألمانية تحول الاسم نفسه (أداة التعريف) إلى dem أو der بدلاً من تغيير حركة الحرف الأخير.
بالإضافة إلى ذلك، هناك حروف جر محددة مثل mit (مع) و von (من) و zu (إلى) تجبر الاسم الذي يليها دائماً على أن يكون في Der Dativ. هذا النظام يمنح اللغة دقة عالية؛ فبمجرد رؤيتك لأداة التعريف dem، ستعرف فوراً أن هذا الاسم هو المستفيد أو المجرور، حتى لو غيرت مكان الكلمات في الجملة، وهو ما يعطي مرونة كبيرة في ترتيب الجملة الألمانية مقارنة بالإنجليزية.
### Formation Pattern
تغيير الأدوات هو جوهر Der Dativ. إليك الجدول الذي يوضح كيف تتحول الأدوات من حالة الرفع Nominativ إلى حالة المجرور Dativ:
| الجنس | الأداة (Nominativ) | الأداة (Dativ) | مثال |
| :--- | :--- | :--- | :--- |
| مذكر (Maskulin) | der / ein | dem / einem | Ich gebe dem Mann das Buch. |
| محايد (Neutral) | das / ein | dem / einem | Ich helfe dem Kind. |
| مؤنث (Feminin) | die / eine | der / einer | Ich danke der Frau. |
| جمع (Plural) | die / - | den / - (+n) | Ich helfe den Kindern. |
هذا الجدول هو دليلك الأساسي. لاحظ أن المذكر والمحايد يتشاركان في dem، وهذا يسهل عليك الحفظ. أما الجمع، فهو يحتاج إلى إضافة حرف n في نهاية الاسم إذا لم يكن ينتهي أصلاً بـ n أو s.
### When To Use It
نستخدم Der Dativ في ثلاث حالات رئيسية:
  1. 1بعد أفعال محددة: أفعال مثل helfen (يساعد)، danken (يشكر)، gefallen (يعجب بـ) تتطلب دائماً مفعولاً في Dativ. مثال: Das Essen schmeckt mir (الطعام يعجبني/لذيذ بالنسبة لي). لاحظ هنا أن mir هو ضمير Dativ.
  2. 2بعد حروف جر محددة: إذا رأيت aus, bei, mit, nach, seit, von, zu، فاعلم أن الاسم التالي يجب أن يكون في Dativ. مثال: Ich komme mit dem Bus (أنا آتي بالباص).
  3. 3المكان الثابت: عند السؤال عن المكان بـ Wo? (أين؟) مع حروف الجر المكانية (مثل in أو auf)، نستخدم Dativ. مثال: Das Buch liegt auf dem Tisch (الكتاب موجود على الطاولة). لاحظ هنا أننا نصف مكاناً ثابتاً، وليس حركة.
### Common Mistakes
  1. 1الخلط بين die (المؤنث) و der (المذكر): المتحدث العربي قد يظن أن der هي للمذكر دائماً. في Dativ، تتحول die (المؤنث) إلى der. يخطئ الطلاب بقول Ich helfe die Frau بدلاً من Ich helfe der Frau لأنهم يربطون der بالمذكر فقط.
  2. 2تجاهل حرف n في الجمع: في العربية، الجمع له قواعد إعرابية مختلفة. في الألمانية، ينسى الطلاب إضافة n للجمع في Dativ. مثال: قول Ich helfe den Kind بدلاً من Ich helfe den Kindern.
  3. 3الاعتماد على الترجمة الحرفية: الطالب العربي قد يترجم «أنا أحب الكلب» كـ Ich liebe dem Hund لأن «الكلب» هنا مفعول به، لكن الفعل lieben يأخذ Akkusativ (مباشر). الخطأ نابع من محاولة إسقاط قواعد «المفعول به» العربية على كل فعل ألماني.
### Contrast With Similar Patterns
| وجه المقارنة | الحالة المباشرة (Akkusativ) | حالة المجرور (Dativ) |
| :--- | :--- | :--- |
| الوظيفة | المفعول به المباشر (يقع عليه الفعل) | المفعول غير المباشر (المستفيد) |
| السؤال | Wen? / Was? (من؟/ماذا؟) | Wem? (لمن؟) |
| التغيير (مذكر) | den / einen | dem / einem |
### Quick FAQ
  1. 1هل يجب أن أحفظ كل أفعال الـ Dativ؟ نعم، يفضل حفظ الأفعال الأكثر شيوعاً مثل helfen, danken, gefallen لأنها ستتكرر معك يومياً في المقهى والعمل.
  2. 2لماذا نضيف حرف n للجمع؟ هي قاعدة تاريخية في الألمانية تسمى N-Deklination لجعل النطق أكثر سلاسة وتوضيح حالة الجمع في Dativ.
  3. 3كيف أعرف متى أستخدم Dativ للمكان؟ اسأل نفسك: هل أنا في حالة سكون؟ إذا كان الجواب نعم (أنا في الغرفة، الكتاب على الطاولة)، استخدم Dativ. إذا كان هناك حركة (أنا أذهب إلى الغرفة)، استخدم Akkusativ.

Dative Article Changes

Gender Nominative Dative
Masculine
der
dem
Feminine
die
der
Neuter
das
dem
Plural
die
den (+n)

Common Dative Contractions

Preposition + Article Contraction
an + dem
am
bei + dem
beim
in + dem
im
von + dem
vom
zu + dem
zum

Meanings

The Dative case indicates the indirect object of a sentence, typically the person or entity receiving the direct object.

1

Indirect Object

The recipient of an action.

“Er gibt {dem|m} Lehrer das Heft.”

“Sie schreibt {der|f} Freundin eine E-Mail.”

2

Dative Prepositions

Prepositions that always require the Dative case.

“Ich fahre mit {dem|m} Zug.”

“Sie wohnt bei {der|f} Tante.”

3

Dative Verbs

Verbs that require an object in the Dative case instead of Accusative.

“Das gefällt {dem|m} Mann.”

“Ich helfe {der|f} Frau.”

Reference Table

Reference table for حاللة الجر في الألمانية: المفروض به غير المباشر (Der Dativ)
الحالة الإعرابية المذكر {m} المؤنث {f} المحايد {n} الجمع {pl}
Nominative (المبتدأ)
der / ein
die / eine
das / ein
die / -
Accusative (المفعول به)
den / einen
die / eine
das / ein
die / -
Dative (المجرور)
dem / einem
der / einer
dem / einem
den / - (+n)
Pronouns (الضمائر)
ihm
ihr
ihm
ihnen

طيف الرسمية

رسمي
Ich leiste dem Herrn Unterstützung.

Ich leiste dem Herrn Unterstützung. (Helping someone)

محايد
Ich helfe dem Mann.

Ich helfe dem Mann. (Helping someone)

غير رسمي
Ich helfe dem Typen.

Ich helfe dem Typen. (Helping someone)

عامية
Ich check das für den Typen.

Ich check das für den Typen. (Helping someone)

روابط حالة الداتيف

حالة الداتيف

أفعال

  • helfen يساعد
  • geben يعطي

حروف جر

  • mit مع
  • zu إلى

أدوات

  • dem مذكر/محايد
  • der مؤنث

تحولات الأدوات

Nominative (رفع)
der Mann الرجل
die Frau المرأة
Dative (جر)
dem Mann للرجل
der Frau للمرأة

هل هي حالة داتيف؟

1

هل فيه حرف جر داتيف (mit, zu...)؟

YES
استخدم الداتيف فوراً!
NO
شيك على الفعل.
2

هل الفعل معناه 'يعطي' أو 'يساعد'؟

YES
استخدم الداتيف للشخص!
NO ↓

جدول ضمائر الداتيف

👤

مفرد

  • mir (لي)
  • dir (لك)
  • ihm (له)
  • ihr (لها)
👥

جمع

  • uns (لنا)
  • euch (لكم)
  • ihnen (لهم)
💼

رسمي

  • Ihnen (لحضرتك)

أمثلة حسب المستوى

1

Ich gebe {dem|m} Mann das Buch.

I give the man the book.

2

Das ist für {die|f} Frau.

That is for the woman.

3

Ich helfe {dem|n} Kind.

I help the child.

4

Mit {dem|m} Auto.

With the car.

1

Ich fahre mit {der|f} Bahn.

I go by train.

2

Er gratuliert {dem|m} Freund.

He congratulates the friend.

3

Wir wohnen bei {den|pl} Eltern.

We live with the parents.

4

Das gehört {dem|n} Mädchen.

That belongs to the girl.

1

Das gefällt {dem|m} Lehrer sehr.

The teacher likes that a lot.

2

Sie dankt {der|f} Kollegin für die Hilfe.

She thanks the colleague for the help.

3

Nach {dem|n} Essen gehen wir spazieren.

After eating we go for a walk.

4

Er antwortet {den|pl} Studenten.

He answers the students.

1

Ich bin in {dem|n} Haus.

I am in the house.

2

Er legt das Buch auf {dem|m} Tisch.

He places the book on the table.

3

Sie vertraut {der|f} Person.

She trusts the person.

4

Wir begegnen {den|pl} Leuten oft.

We often meet the people.

1

Es ist {dem|m} Kunden nicht recht.

It is not right for the customer.

2

Sie ist {der|f} Aufgabe gewachsen.

She is up to the task.

3

Er ist {dem|n} Tode nah.

He is near death.

4

Wir sind {den|pl} Umständen ausgeliefert.

We are at the mercy of the circumstances.

1

Dem Glücklichen schlägt keine Stunde.

For the happy person, time does not strike.

2

Er ist {der|f} Sprache mächtig.

He is master of the language.

3

Das ist {dem|n} Volke wohlbekannt.

That is well known to the people.

4

Sie ist {den|pl} Anforderungen gerecht geworden.

She has met the requirements.

سهل الخلط

German Dative Case: Giving to Others (Der Dativ) مقابل Accusative vs Dative

Both change articles.

German Dative Case: Giving to Others (Der Dativ) مقابل Prepositions

Some take Dative, some Accusative.

German Dative Case: Giving to Others (Der Dativ) مقابل Plural Dative

Forgetting the -n.

أخطاء شائعة

Ich gebe der Mann das Buch.

Ich gebe dem Mann das Buch.

Masculine Dative is 'dem'.

Ich helfe die Frau.

Ich helfe der Frau.

Helfen requires Dative.

Mit die Freunde.

Mit den Freunden.

Mit requires Dative.

Ich gebe das Buch für dem Mann.

Ich gebe das Buch für den Mann.

'Für' takes Accusative.

Ich fahre zu der Bahnhof.

Ich fahre zu dem Bahnhof.

Zu takes Dative.

Das gehört der Kind.

Das gehört dem Kind.

Neuter Dative is 'dem'.

Ich danke der Lehrer.

Ich danke dem Lehrer.

Danken takes Dative.

Ich helfe die Kinder.

Ich helfe den Kindern.

Plural Dative needs -n.

Er antwortet der Mann.

Er antwortet dem Mann.

Antworten takes Dative.

Das gefällt der Mann.

Das gefällt dem Mann.

Gefallen takes Dative.

Ich bin der Meinung nach.

Meiner Meinung nach.

Genitive vs Dative.

أنماط الجُمل

Ich gebe ___ (Dative) ___ (Accusative).

Ich fahre mit ___ (Dative).

Das gefällt ___ (Dative).

Ich danke ___ (Dative) für ___ (Accusative).

Real World Usage

Ordering food very common

Ich gebe dem Kellner das Geld.

Job interview common

Ich danke dem Unternehmen.

Texting very common

Schicke das dem Freund.

Travel common

Ich fahre mit dem Zug.

Social media common

Das gefällt dem Follower.

Email common

Ich antworte dem Kunden.

💡

قاعدة المستلم

دايماً اسأل نفسك: 'لمن يُفعل هذا؟' الجواب هو مفعول الداتيف:
Ich schreibe dir einen Brief.
⚠️

خدعة المؤنث 'Der'

لا تنخدع! كلمة der Frau صحيحة تماماً في الداتيف، وما تعني إنها صارت مذكر:
Ich helfe der Frau.
🎯

حرف n الجمع

في حالة الداتيف للجمع، لازم تضيف حرف n لنهاية الاسم لو مش موجود أصلاً:
Ich spiele mit den Kindern.

Smart Tips

Ask yourself: 'Who is getting this?' That person is in the Dative.

Ich gebe der Mann das Buch. Ich gebe dem Mann das Buch.

Memorize the Dative prepositions as a song.

Ich gehe mit der Hund. Ich gehe mit dem Hund.

Always check for the '-n' ending.

Ich danke die Lehrer. Ich danke den Lehrern.

Group them by meaning.

Das gefällt der Lehrer. Das gefällt dem Lehrer.

النطق

/deːm/

Dative endings

Ensure the 'm' in 'dem' is clear.

Statement

Ich gebe {dem|m} Mann das Buch ↘

Neutral information.

احفظها

وسيلة تذكّر

Dative is the 'Giving' case: if you give, you use Dative.

ربط بصري

Imagine a person holding a gift. The person receiving the gift is wearing a bright blue shirt (for {dem|m}) or a pink hat (for {der|f}).

Rhyme

Mit, nach, bei, von, zu, aus, seit, Der Dativ ist für alle bereit!

Story

Hans gives a flower to his mother. Hans is the subject. The flower is the direct object. The mother is the Dative recipient. She smiles because she is the 'receiver'.

Word Web

demderdenhelfendankenmitzu

تحدٍّ

Write 5 sentences today using 'mit' and a family member.

ملاحظات ثقافية

Using the Dative correctly is seen as a sign of education.

Dative is often used in regional dialects.

Dative is strictly maintained in formal writing.

Derived from Proto-Indo-European case systems.

بدايات محادثة

Wem hilfst du heute?

Mit wem gehst du ins Kino?

Was gefällt dir an dieser Stadt?

Wem hast du zuletzt gedankt?

مواضيع للكتابة اليومية

Describe your daily routine using 'mit'.
Write about a person you help.
Explain why you like your job/school.
Reflect on a gift you gave someone.

أخطاء شائعة

Incorrect

صحيح


Incorrect

صحيح


Incorrect

صحيح


Incorrect

صحيح

Test Yourself

املأ الفراغ بأداة الداتيف الصحيحة.

Ich gebe ___ (the/masc) Bruder ein Buch.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: dem
الأسماء المذكرة بتاخد 'dem' في حالة الداتيف.
أي جملة تستخدم حالة الداتيف بشكل صحيح؟

اختر الجملة الصحيحة:

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Ich helfe der Frau.
الأسماء المؤنثة زي 'die Frau' بتتحول لـ 'der Frau' في الداتيف.
جد الخطأ في جمع الداتيف وصححه.

Ich gebe den Kinder (pl) Schokolade.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Ich gebe den Kindern Schokolade.
الجمع في الداتيف بياخد أداة 'den' وبنضيف n في نهاية الاسم (Kindern).

Score: /3

تمارين تطبيقية

8 exercises
Fill in the correct article.

Ich gebe ___ (der) Mann das Buch.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: dem
Masculine Dative is dem.
Choose the correct verb. اختيار متعدد

Ich ___ (helfen/helfe) dem Kind.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: helfe
Conjugation of helfen.
Fix the sentence. Error Correction

Find and fix the mistake:

Mit die Frau.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Mit der Frau
Mit takes Dative.
Reorder the words. Sentence Reorder

dem / gebe / ich / Mann / das Buch

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: All are correct
German word order is flexible.
Translate to German. الترجمة

I thank the teacher.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Ich danke dem Lehrer
Danken takes Dative.
Match the preposition. Match Pairs

mit -> ?

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Dative
Mit is a Dative preposition.
Build a sentence. Sentence Building

Ich / helfen / mein / Vater

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Ich helfe meinem Vater
Dative possessive.
Conjugate the article. Conjugation Drill

Dative Plural of 'die Kinder'?

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: den Kindern
Plural Dative needs -n.

Score: /8

Practice Bank

10 exercises
املأ الفراغ بالضمير الصحيح. املأ الفراغ

Das Auto gefällt ___ (me).

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: mir
ترجم للألمانية باستخدام الداتيف. الترجمة

أنا أشكرك (غير رسمي/مفرد).

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Ich danke dir.
اختر الجملة التي تستخدم حرف الجر بشكل صحيح. اختيار متعدد

أي جملة هي الصحيحة؟

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Ich fahre mit dem Bus.
رتب الكلمات لتكوين جملة داتيف صحيحة. Sentence Reorder

gebe / Ich / dem / Geld / Mann

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Ich gebe dem Mann Geld.
صل أداة الرفع (Nominative) بشكلها في الجر (Dative). Match Pairs

صل كل أداة بتحولها في الداتيف:

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: der -> dem
أضف نهاية الجمع الصحيحة. املأ الفراغ

Wir danken den Lehrer___.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: n
اختر ضمير الداتيف الصحيح لـ 'لها'. اختيار متعدد

Ich schicke ___ (her) eine E-Mail.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: ihr
صحح الخطأ في حرف جر الداتيف. Error Correction

Ich komme aus den Haus.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Ich komme aus dem Haus.
ترجم: 'هو يعطينا إياه.' الترجمة

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: Er gibt es uns.
املأ الفراغ بضمير 'أنتم' في حالة الداتيف. املأ الفراغ

Gefällt ___ (you all) der Film?

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: euch

Score: /10

الأسئلة الشائعة (8)

German adds an '-n' to plural nouns in the Dative to distinguish them from other cases.

No, only specific ones like 'mit' and 'zu'. Others take Accusative.

People will understand you, but it will sound incorrect.

Yes, but some dialects simplify the endings.

No, 'für' always takes Accusative.

You have to memorize them; they don't follow a simple rule.

Yes, 'dem' is the Dative article for masculine and neuter.

No, the Dative only changes the noun/article, not the verb conjugation.

Scaffolded Practice

1

1

2

2

3

3

4

4

Mastery Progress

Needs Practice

Improving

Strong

Mastered

In Other Languages

Spanish moderate

Indirect Object Pronouns

Spanish uses pronouns, German changes articles.

French moderate

Complément d'objet indirect

French uses prepositions, German uses cases.

Japanese high

Ni particle

Japanese uses particles, German uses inflection.

Arabic partial

Majrur case

Arabic uses suffixes, German uses articles.

Chinese low

Word order

Chinese has no case system.

German high

Dativ

None.

Learning Path

Prerequisites

Was this helpful?
لا توجد تعليقات بعد. كن أول من يشارك أفكاره!