واژگان مرکب هندی: قاعده واژه دوم
Masculine باشه یا Feminine.
Grammar Rule in 30 Seconds
In a Hindi compound noun, the second word defines the category, while the first word acts as a modifier.
- The second word determines the gender and number of the entire compound (e.g., 'राजपुत्र' - Rajputra).
- Case markers (postpositions) are often dropped between the two words (e.g., 'देशभक्त' - Deshbhakt).
- The compound functions as a single noun unit in a sentence.
مرور کلی
तत्पुरुष समास (تاتپوروشا ساماس) گفته میشود.तत्पुरुष بسازیم، کلمه اول نقش توصیفکننده یا تعیینکننده را دارد و کلمه دوم نقش «هسته» (Head) یا کلمه اصلی را ایفا میکند. از آنجایی که کلمه دوم هسته است، بار دستوری کل عبارت را به دوش میکشد.कॉफ़ी कप (کافی کپ). کلمه कॉफ़ी (قهوه) مؤنث است، اما कप (فنجان) مذکر است. چون कप کلمه آخر است، کل عبارت कॉफ़ी कप مذکر در نظر گرفته میشود.मेरा कॉफ़ी कप (mera coffee cup). اگر از کلمه اول پیروی میکردید، به اشتباه میگفتید मेरी (meri) که غلط است.फेसबुक पोस्ट (پست فیسبوک). کلمه पोस्ट (پست) در هندی مؤنث است، پس کل عبارت مؤنث میشود، حتی اگر کلمه اول (فیسبوک) خنثی یا مذکر به نظر برسد. این قانون به شما کمک میکند تا از حفظ کردن جنسیت هزاران کلمه مرکب بینیاز شوید؛ فقط کافی است جنسیت کلمات پایه را بدانید.तत्पुरुष کافی است دو اسم را کنار هم قرار دهید.देशभक्ति) |देश (کشور) + भक्ति (ارادت) |देश (مذکر) -> نادیده گرفته شود |भक्ति (مؤنث) |रसोईघर(آشپزخانه):रसोई(مؤنث) +घर(مذکر) = مذکر (बड़ा रसोईघर)उत्तरपुस्तिका(پاسخنامه):उत्तर(مذکر) +पुस्तिका(مؤنث) = مؤنث (मेरी उत्तरपुस्तिका)
का یا की (معادل «ی» اضافه یا «مالِ» در فارسی)، از کلمات مرکب استفاده کنید.घोड़ों की दौड़ (مسابقه اسبها)، بگویید घुड़दौड़ (اسبدوانی). این کار باعث میشود کلام شما فشرده و دقیق باشد. در محیطهای دانشگاهی یا اداری، کلماتی مثل कार्यक्षेत्र (محیط کار) بسیار رایج هستند.कार्य (کار) مذکر است و क्षेत्र (منطقه) هم مذکر؛ پس این ترکیب مذکر باقی میماند. اما در کلماتی که جنسیت متفاوت دارند، مثل रेलवे स्टेशन (ایستگاه قطار)، باید دقت کنید که स्टेशन مذکر است، پس کل عبارت مذکر محسوب میشود. استفاده صحیح از این قانون در نامهنگاریهای رسمی یا نوشتن ایمیل، شما را به عنوان یک فارسیزبانِ مسلط به هندی متمایز میکند.- 1سوگیری کلمه اول (First Word Bias): فارسیزبانان به دلیل نداشتن جنسیت، تمایل دارند به کلمه اول نگاه کنند. مثلاً در
महारानी महल(قصر ملکه)، چونمहारानीمؤنث است، ممکن است به اشتباه کل عبارت را مؤنث در نظر بگیرند. در حالی کهमहल(قصر) مذکر است و کل عبارت باید مذکر باشد. دلیل این خطا، عدم وجود سیستم مشابه در فارسی است که باعث میشود ذهن به اولین کلمه تکیه کند.
- 1اشتباه در کلمات انگلیسی: کلماتی مثل
टिकट(بلیط) در هندی مذکر هستند. فارسیزبانان گاهی به دلیل ترجمه مستقیم از انگلیسی، جنسیت را اشتباه میگیرند. مثلاً درरेलवे टिकट، اگر فکر کنندरेलवेتعیینکننده است، ممکن است دچار سردرگمی شوند. قانون این است: همیشه به جنسیت کلمه در زبان هندی نگاه کنید، نه در زبان اصلی.
- 1خطای تطبیق در کلمات مرکب دوگانه: برخی فکر میکنند
दाल-रोटीهم مثلडाकघरاست. اما درदाल-रोटी(نان و عدس)، هر دو کلمه اهمیت دارند و این یک ترکیب متفاوت است. درTatpurusha، کلمه دوم حتماً باید بر کل عبارت حاکم باشد. نادیده گرفتن این سلسلهمراتب، رایجترین اشتباه در بین زبانآموزان است.
Tatpurusha با سایر ترکیبات در هندی در جدول زیر آمده است:Tatpurusha | تابع (Modifier + Head) | کلمه دوم |Dvandva | برابر (A AND B) | هر دو کلمه (جمع) |Bahuvrihi | اشاره به شخص ثالث | کلمه نهایی (مفهوم خارجی) |Dvandva مثل माता-पिता (پدر و مادر)، هر دو کلمه قدرت یکسانی دارند و کل عبارت جمع بسته میشود. اما در Tatpurusha، رابطه سلسلهمراتبی است. این تفاوت برای شما که به دنبال درک عمیق هستید، بسیار مهم است تا بدانید چه زمانی باید فعل را مفرد یا جمع ببندید.- 1آیا کلمه اول هرگز تعیینکننده است؟ خیر، در
Tatpurushaکلمه دوم همیشه لنگرگاه دستوری است. - 2اگر ترکیب سه کلمهای باشد چه؟ آخرین کلمه در زنجیره همیشه تعیینکننده است.
- 3چگونه جنسیت کلمه دوم را بفهمم؟ باید جنسیت اسمهای پایه را در دیکشنری چک کنید. وقتی جنسیت
घरرا بدانید، تمام ترکیبات باघरمذکر خواهند بود. - 4آیا این قانون در مورد کلمات انگلیسی هم صدق میکند؟ بله، اگر کلمه انگلیسی در هندی جا افتاده باشد، جنسیت آن در هندی ملاک است.
Tatpurusha Compound Formation
| Modifier | Head | Compound | Gender |
|---|---|---|---|
|
देश
|
भक्त
|
देशभक्त
|
Masculine
|
|
राज
|
पुत्र
|
राजपुत्र
|
Masculine
|
|
रसोई
|
घर
|
रसोईघर
|
Masculine
|
|
रेल
|
गाड़ी
|
रेलगाड़ी
|
Feminine
|
|
आत्म
|
विश्वास
|
आत्मविश्वास
|
Masculine
|
|
कार्य
|
क्षमता
|
कार्यक्षमता
|
Feminine
|
Meanings
A Tatpurusha compound is a word formed by joining two nouns where the second noun is the head, and the first noun modifies it.
Possessive/Genitive
The first word indicates possession or relation to the second.
“राजपुत्र (King's son)”
“विद्यालय (House of learning)”
Instrumental/Purpose
The first word indicates the purpose or tool for the second.
“हथकड़ी (Hand-cuffs)”
“रसोईघर (Kitchen/Cooking-room)”
Reference Table
| کلمه اول (جنسیت) | کلمه دوم (جنسیت) | کلمه مرکب | جنسیت نهایی |
|---|---|---|---|
|
रसोई (مؤنث)
|
घर (مذکر)
|
रसोईघर (آشپزخانه)
|
مذکر
|
|
पाठ (مذکر)
|
शाला (مؤنث)
|
पाठशाला (مدرسه)
|
مؤنث
|
|
देश (مذکر)
|
भक्ति (مؤنث)
|
देशभक्ति (وطنپرستی)
|
مؤنث
|
|
वायु (مؤنث)
|
यान (مذکر)
|
वायुयान (هواپیما)
|
مذکر
|
|
खेल (مذکر)
|
कूद (مؤنث)
|
खेलकूद (ورزش/بازی)
|
مؤنث
|
|
जल (مذکر)
|
धारा (مؤنث)
|
जलधारा (جریان آب)
|
مؤنث
|
|
जन्म (مذکر)
|
भूमि (مؤنث)
|
जन्मभूमि (زادگاه)
|
مؤنث
|
طیف رسمیت
कार्यालय बंद है। (Work)
ऑफिस बंद है। (Work)
ऑफिस बंद है यार। (Work)
ऑफिस बंद है भाई। (Work)
آناتومی یک کلمه مرکب تاتپوروشا
توصیفکننده (بخش اول)
- देश کشور (مذکر)
رئیس/هسته (بخش دوم)
- भक्ति ارادت (مؤنث)
جنسیت نهایی
- देशभक्ति وطنپرستی (مؤنث)
انتقال قدرت در کلمات مرکب
پیدا کردن جنسیت کلمه مرکب
آیا اسم دوم وجود دارد؟
آیا اسم دوم مذکر است؟
«رئیس»های رایج و جنسیت آنها
رئیسهای مذکر
- • घर (خانه)
- • यान (وسیله)
- • पत्र (نامه)
- • आलय (مکان)
رئیسهای مؤنث
- • शाला (تالار)
- • कला (هنر)
- • भक्ति (ارادت)
- • आईडी (آیدی)
مثالها بر اساس سطح
यह रेलगाड़ी है।
This is a train.
मेरा घरकाम पूरा है।
My homework is complete.
वह स्नानघर है।
That is the bathroom.
यह रसोईघर है।
This is the kitchen.
वह देशभक्त है।
He is a patriot.
राजपुत्र आया।
The prince came.
कार्यालय बंद है।
The office is closed.
हथकड़ी दिखाओ।
Show the handcuffs.
उसका आत्मविश्वास कम है।
His self-confidence is low.
विद्यालय में छुट्टी है।
There is a holiday in the school.
यह एक जनसेवा है।
This is a public service.
वह एक कुशल राजनेता है।
He is a skilled politician.
यह एक महत्वपूर्ण जनमत संग्रह है।
This is an important referendum.
उसकी कार्यक्षमता बहुत अच्छी है।
Her work efficiency is very good.
यह एक आत्मनिर्भर देश है।
This is a self-reliant country.
उसने अपना जीवनकाल समाज को दिया।
He gave his lifetime to society.
यह एक शास्त्रार्थ का विषय है।
This is a subject of scholarly debate.
उसकी वाकपटुता सराहनीय है।
His eloquence is commendable.
यह एक कालजयी रचना है।
This is a timeless work.
उसका व्यवहार आत्मघाती है।
His behavior is self-destructive.
यह एक राज्यारोहण समारोह है।
This is a coronation ceremony.
उसकी धर्मपरायणता प्रसिद्ध है।
His piety is famous.
यह एक सर्वहितकारी निर्णय है।
This is a decision beneficial to all.
वह एक मर्मस्पर्शी कहानी है।
It is a heart-touching story.
بهراحتی اشتباه گرفته میشود
Learners confuse Tatpurusha (dependent) with Dvanda (coordinating).
Learners think 'Desh ka bhakt' is the same as 'Deshbhakt'.
Learners confuse compounds with adjective-noun phrases.
اشتباهات رایج
देश का भक्त
देशभक्त
रेलगाड़ी है अच्छा
रेलगाड़ी अच्छी है
रसोई घर
रसोईघर
राजपुत्री
राजपुत्र
देशभक्त की
देशभक्त का
कार्यालय का काम
कार्यालय
आत्मविश्वास का कमी
आत्मविश्वास की कमी
कार्यक्षमता अच्छा है
कार्यक्षमता अच्छी है
राजपुत्र का
राजपुत्र
जनसेवा का कार्य
जनसेवा
कालजयी का रचना
कालजयी रचना
वाकपटुता का
वाकपटुता
धर्मपरायणता का
धर्मपरायणता
الگوهای جملهسازی
यह ___ है।
वह एक ___ है।
उसकी ___ बहुत अच्छी है।
यह एक ___ निर्णय है।
Real World Usage
वह एक देशभक्त है।
मेरी कार्यक्षमता अच्छी है।
रेलगाड़ी कब आएगी?
रसोईघर साफ है।
यह एक जनमत संग्रह है।
ऑफिस में हूँ।
تست توصیفکننده
گول انگلیسی رو نخور!
پسوندها رو بشناس
-घर (مذکر) یا -शाला (مؤنث) تموم میشن. با یاد گرفتن جنسیت این چندتا، تکلیف صدها کلمه روشن میشه: «डाकघर»Smart Tips
Check if they can be merged into one.
Look at the second word only.
Use more Sanskrit-based compounds.
Only pluralize the second word.
تلفظ
Compound Stress
In compounds, stress usually falls on the first syllable of the second word.
Statement
वह देशभक्त है। ↘
Falling intonation for facts.
حفظ کنید
روش یادسپاری
The Second Word is the Boss; it tells you the gender of the whole cross.
تداعی تصویری
Imagine a king (Raj) carrying his son (Putra) on his shoulders. The son is the 'head' of the family line, so the whole word 'Rajputra' follows the son's gender.
Rhyme
First word modifies, second word decides, Tatpurusha rules with the gender it provides.
Story
In the kingdom of Hindi, every compound noun has two citizens. The first citizen is a traveler who changes, but the second citizen is the King. Whatever the King's gender is, the whole kingdom follows.
شبکه واژگان
چالش
Find 5 compound nouns in a Hindi newspaper and identify the gender of the second word.
نکات فرهنگی
Compounds are very common in daily speech, especially those related to household items.
High-register compounds are preferred in formal writing.
English loan-compounds are common.
Tatpurusha compounds originate from Sanskrit grammar, where they are a primary method of word formation.
شروعکنندههای مکالمه
आपका पसंदीदा देशभक्त कौन है?
क्या आप आत्मनिर्भर हैं?
आपका कार्यालय कहाँ है?
क्या आपको रेलगाड़ी में यात्रा करना पसंद है?
موضوعات نگارش
اشتباهات رایج
Test Yourself
جمله درست برای 'آشپزخانه من' رو انتخاب کن:
रसोईघर از ترکیب रसोई (مؤنث) و घर (مذکر) ساخته شده. چون کلمه دوم घर مذکره، کل عبارت مذکر میشه و از मेरा استفاده میکنیم.यह ___ (saccha) देशभक्ति है।
देशभक्ति به भक्ति ختم میشه که مؤنثه. پس صفت هم باید مؤنث باشه: सच्ची.Find and fix the mistake:
उसका ईमेल आईडी बहुत लंबा है.
आईडी در هندی مؤنثه. پس هم ضمیر ملکی (उसकी) و هم صفت (लंبی) باید مؤنث باشن.Score: /3
تمرینهای عملی
8 exercisesवह एक ___ (patriot) है।
रेलगाड़ी (Train) is:
Find and fix the mistake:
राजपुत्र का अच्छा है।
देश का भक्त -> ?
The first word decides the gender of a Tatpurusha compound.
A: कार्यालय कहाँ है? B: ___
आत्मविश्वास / कम / है
Sort: देशभक्त, रेलगाड़ी
Score: /8
Practice Bank
10 exercisesمدرسه بزرگ است.
है / मेरी / यह / जन्मभूमि
جنسیتها رو وصل کن:
فیلم استار ___ (aya) है.
آپکی ___ (Instagram Post) اچھی ہے.
मेरा वीडियो गेम पुरानी है.
وطنپرستی واقعی
کدوم کلمه مؤنثه؟
यह ___ (bada) पुस्तकालय है.
بخشها رو به معنی کل وصل کن:
Score: /10
سوالات متداول (8)
Because 'gadi' is feminine. The second word determines the gender.
No, that makes it a phrase, not a compound.
No, there are other types like Dvanda, but Tatpurusha is the most common.
If it's formed by two nouns and functions as one unit.
It's a loan word, but 'karyalaya' is the Hindi compound.
Yes, you pluralize the second word (e.g., 'deshbhakton').
Yes, they are essential for formal and literary Hindi.
You should learn the gender of common nouns first.
Scaffolded Practice
1
2
3
4
Mastery Progress
Needs Practice
Improving
Strong
Mastered
In Other Languages
Kompositum
German allows infinite combinations; Hindi is more restricted.
Palabra compuesta
Spanish keeps the preposition; Hindi drops it.
Mot composé
French often keeps the preposition 'de'.
Jukugo
Japanese uses logograms; Hindi uses phonetic script.
Murakkab
Arabic keeps the possessive structure; Hindi merges it.
Compound words
Chinese has no gender; Hindi compounds have gender.
Learning Path
Prerequisites
Related Grammar Rules
جنسیت اسمها در هندی: مذکر در برابر مونث (ladkā/ladkī)
### Overview در زبان هندی، یادگیری جنسیت اسمها یکی از اولین و در عین حال حیاتیترین گامها برای هر زبانآموز است. در ف...
جمعهای مونث هندی: قاعده تبدیل 'ee' به 'yaan' (-ियाँ)
### Overview یادگیری ساختار جمع بستن اسمها در زبان هندی یکی از اولین و مهمترین گامها برای هر زبانآموز سطح A1 است. د...
جنسیت اسمها: مذکر است یا مؤنث؟ (-aa در برابر -ii)
### Overview در یادگیری زبان هندی، یکی از اولین و اساسیترین مفاهیمی که با آن مواجه میشوید، «جنسیت دستوری» (Grammatical...
اسامی انتزاعی هندی و جنسیت (tā, pan, ī)
آیا تا به حال فکر کردهاید که چرا در زبان هندی `khushī` (خوشبختی) مونث است اما `bachpan` (کودکی) مذکر؟ نه، این طرح گم شد...
اسم فاعل در هندی: پسوند جادویی 'Wala' (-vālā)
Overview تا حالا دقت کردید هندیزبانها انگار یه قدرت جادویی دارن که با اضافه کردن یه دم به کلمه، *هر* کلمهای رو تبدیل...
