A1 Case System 15 min read آسان

اعراب جمع مکسر عربی: پایانه‌های ساده (-u, -a, -i)

جمع‌های مکسر مثل اسم‌های مفرد رفتار میکنن، برای حالت‌های مختلف از حرکت‌های «ضمه», «فتحه» و «کسره» استفاده میکنن.

Grammar Rule in 30 Seconds

Broken plurals act like singular nouns when it comes to case endings: -u for nominative, -a for accusative, and -i for genitive.

  • Nominative (Subject): Use -u. Example: 'The books are new' (Al-kutubu jadidatun).
  • Accusative (Object): Use -a. Example: 'I read the books' (Qara'tu al-kutuba).
  • Genitive (After preposition): Use -i. Example: 'In the books' (Fi al-kutubi).
Broken Plural + Case Ending (-u/-a/-i) = Correct Grammar

مرور کلی

آیا تا به حال متوجه شده‌اید که کلمات عربی وقتی جمع بسته می‌شوند، انگار منفجر شده و دوباره ساخته می‌شوند؟ در انگلیسی معمولاً فقط یک s به آخر اضافه می‌کنیم. اما عربی دوست دارد کمی دراماتیک‌تر باشد.
بیشتر جمع‌ها در عربی «مکسر» هستند. این یعنی ساختار داخلی کلمه کاملاً تغییر می‌کند. آن را مثل تفاوت cat/cats و man/men در نظر بگیرید.
در عربی، این جمع‌های مکسر همه جا هستند: در اینستاگرام، زیرنویس‌های نتفلیکس و چت‌های واتس‌اپ. اما بهترین بخش اینجاست: وقتی کلمه «شکسته» شد، پایانه‌های اعراب واقعاً ساده هستند. آن‌ها دقیقاً مثل اسم‌های مفرد رفتار می‌کنند.
شما نیازی به یادگیری مجموعه‌ای جدید از پایانه‌ها ندارند. فقط باید بدانید کدام «کلاه» (حرکت) را روی آخرین حرف بگذارید.

این گرامر چطور کار می‌کنه

جمع‌های مکسر بچه‌های «نامنظم» زبان عربی هستند، اما در مورد اعراب، بسیار خوش‌رفتارند. آن‌ها از قوانین استاندارد اسم مفرد برای سه حالت اصلی پیروی می‌کنند. اگر یک جمع مکسر فاعل باشد، ضمه می‌گیرد. اگر مفعول مستقیم باشد، فتحه می‌گیرد. اگر بعد از حرف اضافه بیاید، کسره می‌گیرد.
  • مرفوع (Raf'): برای فاعل. به -u (اگر معرفه باشد) یا -un (اگر نکره باشد) ختم می‌شود. مثال: الطلابُ.
  • منصوب (Nasb): برای مفعول. به -a (معرفه) یا -an (نکره) ختم می‌شود. مثال: كتباً.
  • مجرور (Jarr): بعد از حروف اضافه. به -i (معرفه) یا -in (نکره) ختم می‌شود. مثال: في مدنٍ.
یک نکته کوچک: برخی الگوها «غیرمنصرف» هستند. آن‌ها تنوین نمی‌گیرند و در حالت جر، اگر ال نداشته باشند، به جای کسره از فتحه استفاده می‌کنند. اما فعلاً نگران نباشید! برای بیشتر کلمات روزمره، قانون -u و -a و -i بهترین دوست شماست.

الگوی ساخت

1
برخلاف فارسی، شما نمی‌توانید جمع مکسر را فقط با نگاه کردن به مفرد حدس بزنید. باید الگوها را یاد بگیرید. با این حال، وقتی کلمه جمع را پیدا کردید، اعمال اعراب یک فرآیند ۳ مرحله‌ای است:
2
تشخیص حالت: آیا کلمه فاعل است؟ مفعول است؟ یا بعد از حرف اضافه‌ای مثل في؟
3
بررسی معرفه بودن: آیا کلمه با ال شروع شده؟ اگر بله، معرفه است. اگر نه، نکره است و معمولاً تنوین می‌گیرد.
4
اعمال حرکت:
5
فاعل + معرفه = -u (الطلابُ)
6
مفعول + نکره = -an (طلاباً)

کی استفاده کنیم

شما هر بار که صحبت می‌کنید یا می‌نویسید از اعراب جمع مکسر استفاده خواهید کرد! چه در حال سفارش وجبات (غذا) در یک اپلیکیشن باشید یا در مورد أصدقاء (دوستان) خود در زوم صحبت کنید. در گویش‌های مدرن، این پایانه‌ها اغلب حذف می‌شوند، اما اگر می‌خواهید یک ایمیل حرفه‌ای بنویسید یا اخبار بخوانید، به آن‌ها نیاز دارید.

اشتباهات رایج

رایج‌ترین اشتباه این است که با جمع‌های مکسر مثل جمع‌های سالم برخورد کنید و بخواهید ـون یا ـين اضافه کنید.
  • اشتباه ۱: فراموش کردن اینکه جمع مکسر در اعراب مثل مفرد عمل می‌کند.
  • اشتباه ۲: قاطی کردن فتحه و ضمه در مفعول.
  • اشتباه ۳: نادیده گرفتن قانون «غیرمنصرف» برای کلماتی مثل مساجد.

مقایسه با الگوهای مشابه

خیلی راحت است که جمع مکسر را با جمع مونث سالم (ـات) یا جمع مذکر سالم (ـون/ـين) اشتباه بگیرید.
  • مذکر سالم: پسوند واقعی خود را برای اعراب تغییر می‌دهند (ون/ین).
  • مونث سالم: از ضمه برای رفع استفاده می‌کنند، اما برای نصب و جر از کسره استفاده می‌کنند (از فتحه متنفرند!).
  • جمع مکسر: منعطف‌ترین هستند و مثل مفرد از هر سه حرکت استفاده می‌کنند.

سؤالات رایج

س: آیا باید هنگام صحبت با دوستان از این‌ها استفاده کنم؟
ج: معمولاً نه! بیشتر گویش‌ها حرکات آخر را حذف می‌کنند. اما برای خواندن و نوشتن حتماً به آن‌ها نیاز دارید.
س: از کجا بفهمم یک جمع مکسر است؟
ج: باید آن‌ها را حفظ کنید! اما بعد از مدتی الگوهایی مثل أفعال یا فُعول را با حس خود تشخیص می‌دهید.
س: چرا به آن «مکسر» (شکسته) می‌گویند؟
ج: چون «ستون فقرات» کلمه مفرد شکسته شده و برای ساختن جمع دوباره چیده می‌شود!

Case Endings for Broken Plurals

Case Ending Example
Nominative
-u
الكتبُ
Accusative
-a
الكتبَ
Genitive
-i
الكتبِ

Meanings

Broken plurals are irregular plural forms that change the internal structure of the singular noun. They take standard singular case endings.

1

Nominative Case

Used when the broken plural is the subject of the sentence.

“الطلابُ يدرسون (Al-tullabu yadrusun)”

“البيوتُ كبيرة (Al-buyutu kabira)”

Reference Table

Reference table for اعراب جمع مکسر عربی: پایانه‌های ساده (-u, -a, -i)
حالت کاربرد پایان کلمه با ال پایان کلمه بدون ال
Nominative (Raf')
فاعل / موضوع
-u (ـُ)
-un (ـٌ)
Accusative (Nasb)
مفعول مستقیم
-a (ـَ)
-an (ـاً)
Genitive (Jarr)
بعد از حرف اضافه
-i (ـِ)
-in (ـٍ)
Diptote Nom.
فاعل (بر اساس الگو)
-u (ـُ)
-u (ـُ) [بدون تنوین]
Diptote Acc.
مفعول (بر اساس الگو)
-a (ـَ)
-a (ـَ) [بدون تنوین]
Diptote Gen.
بعد از حرف اضافه (بر اساس الگو)
-i (ـِ)
-a (ـَ) [استثنا]

طیف رسمیت

رسمی
الطلابُ يقرؤون.

الطلابُ يقرؤون. (Education)

خنثی
الطلابُ يقرؤون.

الطلابُ يقرؤون. (Education)

غیر رسمی
الطلاب يقرؤون.

الطلاب يقرؤون. (Education)

عامیانه
الطلاب بيقرؤوا.

الطلاب بيقرؤوا. (Education)

Broken Plural Cases

Broken Plural

Cases

  • Nominative Subject
  • Accusative Object
  • Genitive Preposition

مثال‌ها بر اساس سطح

1

الكتبُ جديدة

The books are new

2

قرأتُ الكتبَ

I read the books

3

في الكتبِ معلومات

In the books are facts

4

الطلابُ هنا

The students are here

1

رأيتُ البيوتَ

I saw the houses

2

البيوتُ جميلة

The houses are beautiful

3

ذهبتُ إلى البيوتِ

I went to the houses

4

الأقلامُ على الطاولة

The pens are on the table

1

الرجالُ يعملون

The men are working

2

أحترمُ الرجالَ

I respect the men

3

تحدثتُ مع الرجالِ

I spoke with the men

4

المدنُ كبيرة

The cities are large

1

المساجدُ تاريخية

The mosques are historical

2

زرتُ المساجدَ

I visited the mosques

3

صليتُ في المساجدِ

I prayed in the mosques

4

الأسواقُ مزدحمة

The markets are crowded

1

العلماءُ يبحثون

The scholars are researching

2

نحترمُ العلماءَ

We respect the scholars

3

تعلمتُ من العلماءِ

I learned from the scholars

4

الأفكارُ تتغير

The ideas change

1

القصائدُ بليغة

The poems are eloquent

2

قرأتُ القصائدَ

I read the poems

3

تأثرتُ بالقصائدِ

I was moved by the poems

4

الظروفُ صعبة

The circumstances are difficult

به‌راحتی اشتباه گرفته می‌شود

Arabic Broken Plurals: Simple Case Endings (-u, -a, -i) در مقابل Sound Plurals

Learners add -un/-in to broken plurals.

Arabic Broken Plurals: Simple Case Endings (-u, -a, -i) در مقابل Singular Nouns

Learners think broken plurals have special rules.

Arabic Broken Plurals: Simple Case Endings (-u, -a, -i) در مقابل Diptotes

Some broken plurals don't take -i.

اشتباهات رایج

الكتبون

الكتبُ

Adding sound plural suffix to a broken plural.

الكتبين

الكتبِ

Adding sound plural suffix to a broken plural.

الطلابا

الطلابُ

Using wrong case for subject.

الطلابِ

الطلابَ

Using wrong case for object.

البيوتُ (as object)

البيوتَ

Case mismatch.

البيوتِ (as subject)

البيوتُ

Case mismatch.

الرجالُ (as object)

الرجالَ

Case mismatch.

المدنُ (as object)

المدنَ

Case mismatch.

المدنَ (as subject)

المدنُ

Case mismatch.

المدنِ (as subject)

المدنُ

Case mismatch.

العلماءُ (as object)

العلماءَ

Case mismatch.

العلماءَ (as subject)

العلماءُ

Case mismatch.

العلماءِ (as subject)

العلماءُ

Case mismatch.

الگوهای جمله‌سازی

___ (Subject) هي ___.

قرأتُ ___ (Object).

ذهبتُ إلى ___ (Genitive).

تحدثتُ مع ___ (Genitive).

Real World Usage

Texting constant

الكتب وصلت

Social Media very common

الطلاب يدرسون

Job Interview common

العلماء يعملون

Travel common

المدن جميلة

Food Delivery occasional

الطلبات جاهزة

Formal Report common

النتائج واضحة

💡

مثل مفرد فکر کن

اگه وسط مکالمه یهو یادت رفت، نگران نباش. فقط به این فکر کن که «جمع مکسر» دقیقاً مثل یه کلمه تکی (مفرد) حرکت میگیره. مثلاً «کتابٌ» مثل «کتبٌ» هست.
⚠️

مراقب کلمات خاص باش

حواست باشه، بعضی از این جمع‌ها یه کم سرکش هستن! مثل کلماتی که با وزن «مفاعل» میان (مثلاً «مساجد»). اینا دیگه «تنوین» (ن) نمیگیرن و تو حالت «کسره» هم «فتحه» میگیرن. مثلاً «فی مساجدَ کثیرةٍ».
🎯

تو چت راحتی، تو کار جدی باش

اگه داری یه ایمیل رسمی مینویسی یا پستی برای لینکدین میذاری، حتماً این حرکتای آخر کلمه رو بذار. نشون میده چقدر حرفه‌ای هستی. اما اگه داری به دوستت پیام میدی، میتونی راحت حذفشون کنی! مثلاً برای شروع یه چت میتونی بگی «السلام علیکم».

Smart Tips

Check if it looks like a singular noun.

الكتبون الكتبُ

Use the -u ending.

الطلابَ الطلابُ

Use the -a ending.

الطلابُ الطلابَ

Use the -i ending.

الطلابَ الطلابِ

تلفظ

u, a, i

Case endings

Short vowels are often omitted in fast speech.

Declarative

Sentence ends with a slight drop.

Statement of fact.

حفظ کنید

روش یادسپاری

U-A-I, the broken plural is a guy (or girl) who follows the singular rule.

تداعی تصویری

Imagine a broken book (plural) that magically fixes its cover every time you change its role in a sentence.

Rhyme

Subject ends in U, Object ends in A, Genitive ends in I, that's the Arabic way!

Story

The books (Al-kutubu) were sitting on the shelf. I grabbed the books (Al-kutuba) to read. I learned a lot from the books (Al-kutubi).

شبکه واژگان

الكتبالطلابالبيوتالأقلامالرجالالمدن

چالش

Write three sentences using the same broken plural word in subject, object, and genitive positions.

نکات فرهنگی

Case endings are rarely used in daily speech.

Formal speech retains case endings.

Case endings are dropped.

Broken plurals are an ancient Semitic feature.

شروع‌کننده‌های مکالمه

ماذا تقرأ؟

أين الطلابُ؟

هل زرتَ المدنَ؟

كيف حالُ الرجالِ؟

موضوعات نگارش

Write about your books.
Describe your city.
Discuss your friends.
Write a short story.

اشتباهات رایج

Incorrect

صحیح


Incorrect

صحیح


Incorrect

صحیح


Incorrect

صحیح

Test Yourself

جمله درست برای "دانشجوها رو دیدم" چیه؟ چند گزینه‌ای

Choose the sentence where 'students' is the object:

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: رأيتُ الطلابَ
«الطلابَ» مفعول مستقیم فعل «رأيتُ» (دیدم) هست، پس باید فتحه بگیره.
جای خالی رو با شکل درست "کتاب‌ها" (مفعول نامشخص) پر کن.

اشتريتُ ___ (books) جديدة.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: كتباً
چون «کتاب‌ها» مفعول و نامشخص هست، باید فتحه تنوین (ـاً) بگیره.
اشتباه این جمله رو پیدا کن: "فی المدنُ شوارع کثیرة." Error Correction

Find and fix the mistake:

Fix the case ending for 'cities':

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: المدنِ
کلمه «المدن» بعد از حرف اضافه «فی» اومده، پس باید حالت کسره (جرّ) بگیره.

Score: /3

تمرین‌های عملی

8 exercises
Fill the blank.

الكتبُ ___ (new).

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: جديدة
Adjective matches noun.
Choose the correct case. چند گزینه‌ای

قرأتُ ___ (books).

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: الكتبَ
Object case is -a.
Fix the error. Error Correction

Find and fix the mistake:

الطلابون يدرسون.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: الطلابُ
Broken plural, no suffix.
Change to object. Sentence Transformation

البيوتُ كبيرة.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: رأيتُ البيوتَ
Object case is -a.
True or False? True False Rule

Broken plurals use sound plural suffixes.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: False
They use internal changes.
Complete the dialogue. Dialogue Completion

أين ___ (students)?

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: الطلابُ
Subject case.
Build the sentence. Sentence Building

في / الكتبِ / معلومات

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: في الكتبِ معلومات
Genitive case.
Match case to ending. جفت کردن

Subject

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: -u
Subject is -u.

Score: /8

Practice Bank

8 exercises
جای خالی رو پر کن: "هذه ___ (خودکارها) جمیلة." پر کردن جای خالی

هذه ___ جميلة.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: أقلامٌ
کدوم عبارت برای "در خانه‌ها" درست نوشته شده؟ چند گزینه‌ای

Select the correct phrase:

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: في البيوتِ
جمله "من پیام‌ها رو خوندم" رو به عربی درست ترجمه کن. ترجمه

I read messages (Indefinite object)

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: قرأتُ رسائلَ
حرکت آخر این جمله رو درست کن: "الدروسَ مفیدة جداً." (درس‌ها خیلی مفید هستن). Error Correction

Correct 'The lessons' as the subject:

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: الدروسُ
کلمات رو مرتب کن تا بگی "دانشجوها تو مدرسه‌ها هستن." Sentence Reorder

Schools / in / The students / are

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: الطلابُ في المدارسِ
حالت رو به حرکت آخر درست وصل کن. جفت کردن

Match the following:

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: All matched correctly
چطوری میگی "با دوستان"؟ چند گزینه‌ای

Choose the correct genitive plural:

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: مع أصحابٍ
جای خالی رو پر کن: "شربتُ ___ (لیوان‌ها) ماء." پر کردن جای خالی

شربتُ ___ ماء.

✓ Correct! ✗ Not quite. Correct answer: أكواباً

Score: /8

سوالات متداول (8)

A plural formed by changing the internal vowels.

No, that is for sound plurals.

They follow singular rules, so no.

For subjects.

For objects.

After prepositions.

Yes, but endings are often dropped.

Yes, they are required.

Scaffolded Practice

1

1

2

2

3

3

4

4

Mastery Progress

Needs Practice

Improving

Strong

Mastered

In Other Languages

Spanish low

Plural -s

Internal vs external.

French low

Plural -s

Internal vs external.

German partial

Umlaut + suffix

Vowel change vs suffix.

Japanese none

No plural

No plural system.

Arabic high

Broken plural

None.

Chinese none

No plural

No plural system.

Learning Path

Prerequisites

Was this helpful?
هنوز نظری وجود ندارد. اولین نفری باشید که افکار خود را به اشتراک می‌گذارد!