اعداد ترتیبی هندی: اول، دوم، سوم (Pehla, Dusra)
pehla (اول)، dusra (دوم) و پسوند جادویی van.
Grammar Rule in 30 Seconds
Hindi ordinals (1st, 2nd, 3rd) function as adjectives and must agree in gender and number with the noun they modify.
- Use 'Pehla' (पहला) for 1st. It changes to 'Pehli' (पहली) for feminine nouns.
- Use 'Dusra' (दूसरा) for 2nd. It changes to 'Dusri' (दूसरी) for feminine nouns.
- Use 'Tisra' (तीसरा) for 3rd. It changes to 'Tisri' (तीसरी) for feminine nouns.
مرور کلی
kram-vachak sankhya (क्रम-वाचक संख्या) میگویند، ابزارهای کلیدی برای بیان جایگاه، ترتیب و رتبه هستند. همانطور که در زبان فارسی از «اول»، «دوم» و «سوم» برای نشان دادن ترتیب استفاده میکنیم، در هندی نیز برای تبدیل اعداد اصلی (Cardinal) به اعداد ترتیبی (Ordinal) از الگوهای خاصی بهره میبریم. برای مثال، عدد اصلی ek (یک) به pehla (اول) تبدیل میشود.aa (آ) ختم میشوند (مثل achhaa به معنی خوب)، رفتار میکنند. این یعنی آنها بر اساس جنسیت و شمار اسم تغییر میکنند. علاوه بر این، وقتی یک postposition (حرف اضافه که در هندی بعد از اسم میآید) به کار میرود، این اعداد وارد حالت oblique (غیرمستقیم) میشوند.aa ختم میشود (مثل pehla - اولین)، برای اسمهای مونث (مفرد و جمع) به i (ای) و برای اسمهای مذکر جمع یا حالت غیرمستقیم به e (اِ) تبدیل میشود. این همان الگویی است که در فارسی نداریم و باید به آن دقت ویژهای داشته باشید. در فارسی ما فقط یک شکل داریم، اما در هندی باید همیشه به جنسیت اسمِ بعد از عدد فکر کنید.kamra (اتاق) مذکر است، میگوییم dusra kamra. اما اگر بخواهیم بگوییم «کتاب دوم»، چون kitaab (کتاب) در هندی مونث است، باید بگوییم dusri kitaab. نکته مهمتر حالت oblique است؛ اگر بخواهید بگویید «در اتاق دوم» (mein به معنی «در» است)، عدد ترتیبی و اسم هر دو تغییر میکنند: dusre kamre mein.dusra به dusre و kamra به kamre تبدیل شد.pehla | pehle | pehle | pehli |pehla kamra | pehle kamre | pehle kamre mein | pehli kitaab |- ۱:
pehla(اول) - تغییرات:pehla(مذکر)،pehli(مونث)،pehle(غیرمستقیم). - ۲:
dusra(دوم) - تغییرات:dusra(مذکر)،dusri(مونث)،dusre(غیرمستقیم). - ۳:
tisra(سوم) - تغییرات:tisra(مذکر)،tisri(مونث)،tisre(غیرمستقیم). - ۴:
chautha(چهارم) - تغییرات:chautha(مذکر)،chauthi(مونث)،chauthe(غیرمستقیم).
van (وان) را به عدد اصلی اضافه کنید. این پسوند نیز بسته به جنسیت تغییر میکند (van برای مذکر، vin برای مونث، ven برای غیرمستقیم).- ۵:
paanch+van=paanchvan(پنجم) - ۱۰:
das+van=dasvan(دهم)
chhatha (ششم) که از الگوی van پیروی نمیکند.paanchvan | paanchvin | paanchven |saatvan | saatvin | saatven |aathvan | aathvin | aathven |- 1تاریخ و تقویم: برای گفتن تاریخ روز، مثلاً «امروز سوم ماه است» (
Aaj mahine ki teesri tareekh hai). در اینجا چونtareekh(تاریخ) در هندی مونث است، ازteesriاستفاده کردیم.
- 1آدرسدهی و طبقات: وقتی در یک ساختمان هستید، میگویید «من در طبقه سوم زندگی میکنم» (
Hum teesri manzil par rehte hain). کلمهmanzil(طبقه) مونث است، پسteesriبه کار رفته است.
- 1ترتیب در صف یا مسابقه: «او در مسابقه اول شد» (
Woh daud mein pehla aaya). اینجا چون فاعل (او) مذکر است،pehlaاستفاده شده است.
- 1مراحل یک پروژه: «این پنجمین مرحله از برنامه است» (
Yah yojana ka paanchvaan charan hai). اینجا چونcharan(مرحله) مذکر است، ازpaanchvaanاستفاده کردیم.
- 1نادیده گرفتن جنسیت اسم: فارسیزبانان به دلیل اینکه در فارسی جنسیت دستوری نداریم، تمایل دارند همیشه از فرم مذکر (مثل
pehla) استفاده کنند. مثلاً میگویندpehla kitaabکه غلط است. باید به یاد داشته باشید کهkitaabمونث است و باید بگوییدpehli kitaab.
- 1فراموش کردن حالت غیرمستقیم (Oblique Case): وقتی حرف اضافهای مثل
mein(در) یاpar(روی) میآید، فارسیزبانان اغلب فراموش میکنند عدد را تغییر دهند. مثلاً میگویندmein pehla kamraدر حالی که باید بگویندmein pehle kamre.
- 1اشتباه در عدد ۶: بسیاری از زبانآموزان به اشتباه میگویند
chhahvan(با اضافه کردنvanبه ۶)، در حالی که شکل صحیح آنchhathaاست. این تداخل ناشی از تلاش برای تعمیم دادن قانونِ اعداد ۵ به بعد به عدد ۶ است.
pehli kitaab |van استفاده کنم؟e ختم میشود (مثل pehle). اگر اسم مونث باشد، چه مفرد و چه جمع، معمولاً به i ختم میشود.Ordinal Gender Agreement
| Ordinal | Masc. Sing. | Fem. Sing. | Masc. Plural |
|---|---|---|---|
|
1st
|
पहला (Pehla)
|
पहली (Pehli)
|
पहले (Pehle)
|
|
2nd
|
दूसरा (Dusra)
|
दूसरी (Dusri)
|
दूसरे (Dusre)
|
|
3rd
|
तीसरा (Tisra)
|
तीसरी (Tisri)
|
तीसरे (Tisre)
|
Meanings
Ordinal numbers indicate the position of an item in a sequence. In Hindi, they act as adjectives, meaning they must match the gender of the noun they describe.
Sequence Position
Identifying the order of items in a list or series.
“पहला दिन (First day)”
“दूसरी कक्षा (Second class)”
Reference Table
| عدد | ترتیبی (مذکر) | ترتیبی (مونث) | معادل فارسی |
|---|---|---|---|
|
1
|
पहला (pehla)
|
पहली (pehli)
|
اول
|
|
2
|
दूसरा (dusra)
|
दूसरी (dusri)
|
دوم
|
|
3
|
तीसरा (tisra)
|
तीसरी (tisri)
|
سوم
|
|
4
|
चौथा (chautha)
|
चौथी (chauthi)
|
چهارم
|
|
5
|
पाँचवाँ (paanchvan)
|
पाँचवीं (paanchvi)
|
پنجم
|
|
6
|
छठा (chhatha)
|
छठी (chhathi)
|
ششم
|
|
10
|
दसवाँ (dasvan)
|
दसवीं (dasvi)
|
دهم
|
طیف رسمیت
यह मेरा प्रथम अवसर है। (Social)
यह मेरी पहली बार है। (Social)
पहली बार है ये। (Social)
फर्स्ट टाइम है। (Social)
دستهبندی اعداد ترتیبی هندی
بیقاعدهها (۱ تا ۴)
- पहला اول
- दूसरा دوم
باقاعدهها (+۵)
- पाँचवाँ پنجم
- सातवाँ هفتم
استثنا
- छठा ششم
عدد اصلی در مقابل ترتیبی
چطور عدد ترتیبی بسازیم؟
آیا عدد ۱، ۲، ۳ یا ۴ است؟
آیا عدد ۶ است؟
آیا ۵ یا بالاتر است؟
جدول تطبیق جنسیت
مذکر (ختم به -a)
- • पहला (Pehla)
- • पाँचवाँ (Paanchvan)
مونث (ختم به -i)
- • पहली (Pehli)
- • पाँचवीं (Paanchvi)
حالت خاص (ختم به -e)
- • पहले (Pehle)
- • पाँचवें (Paanchve)
مثالها بر اساس سطح
यह पहला दिन है।
This is the first day.
वह दूसरी किताब है।
That is the second book.
तीसरा घर मेरा है।
The third house is mine.
पहला पाठ आसान है।
The first lesson is easy.
क्या यह आपकी दूसरी यात्रा है?
Is this your second trip?
मैंने पहली बार खाना बनाया।
I cooked for the first time.
तीसरा लड़का मेरा भाई है।
The third boy is my brother.
दूसरी लड़की कहाँ है?
Where is the second girl?
पहले दिन मैंने बहुत काम किया।
On the first day, I did a lot of work.
दूसरी बात यह है कि वह नहीं आएगा।
The second thing is that he will not come.
तीसरे कमरे में कोई है।
There is someone in the third room.
यह मेरी पहली कोशिश है।
This is my first attempt.
उसने दूसरी बार अपनी गलती मानी।
He admitted his mistake for the second time.
पहले व्यक्ति को अंदर बुलाओ।
Call the first person inside.
तीसरी मंजिल पर लिफ्ट खराब है।
The elevator on the third floor is broken.
यह दूसरी सबसे बड़ी समस्या है।
This is the second biggest problem.
प्रथम विश्व युद्ध को पहला विश्व युद्ध भी कहते हैं।
The First World War is also called the first world war.
उसकी दूसरी प्रतिक्रिया काफी सकारात्मक थी।
His second reaction was quite positive.
तीसरे विकल्प पर विचार करना आवश्यक है।
It is necessary to consider the third option.
पहली दफा मैंने उसे वहाँ देखा।
The first time I saw him there.
द्वितीय और तृतीय श्रेणी के यात्रियों के लिए अलग व्यवस्था है।
There is a separate arrangement for second and third class passengers.
पहली बार में ही उसने बाजी मार ली।
He won on the very first attempt.
तीसरी बार भी वही परिणाम मिला।
The same result was obtained for the third time.
दूसरी ओर, स्थिति बदल गई है।
On the other hand, the situation has changed.
بهراحتی اشتباه گرفته میشود
Learners use 'Ek' (one) instead of 'Pehla' (first).
Using masculine forms for feminine nouns.
Using direct form in oblique sentences.
اشتباهات رایج
पहला बार
पहली बार
एक दिन
पहला दिन
दूसरा लड़की
दूसरी लड़की
तीसरा बात
तीसरी बात
पहला की किताब
पहली किताब
दोसरा
दूसरा
तीसरे दिन को
तीसरे दिन
पहले लोगों
पहले लोग
तीसरी व्यक्ति
तीसरा व्यक्ति
पहली बारों में
पहली बार में
प्रथम की श्रेणी
प्रथम श्रेणी
الگوهای جملهسازی
यह मेरी ___ ___ है।
___ ___ मेरा है।
क्या यह आपकी ___ ___ है?
___ ___ में बहुत भीड़ है।
Real World Usage
पहली बार!
यह मेरा पहला अनुभव है।
दूसरी ट्रेन कब है?
पहला ऑर्डर डिस्काउंट।
तीसरा मोड़ लें।
मेरी पहली पोस्ट।
قانون طبقات ساختمان
pehli manzil یا tisri manzil.تله عدد شش
chhatha. فکر کن عدد ۶ انقدر خاصه که قانون خودش رو داره.گفتن تاریخ
dasvi taarikh ko.Smart Tips
Check if it's masculine or feminine before saying the ordinal.
Always use the 'Pehle' form.
Use 'Pehli' for 'Pehli baar'.
Use Pehla, Dusra, Tisra.
تلفظ
Retroflex sounds
The 't' in 'tisra' is retroflex (tongue touches roof of mouth).
Statement
यह पहला दिन है। ↘
Falling intonation for facts.
حفظ کنید
روش یادسپاری
Pehla (1st) starts with P, like 'Prime'. Dusra (2nd) sounds like 'Do' (two). Tisra (3rd) sounds like 'Tri' (three).
تداعی تصویری
Imagine a race. The winner wears a shirt with 'Pehla' on it. The runner-up has a 'Dusra' sign. The third person has a 'Tisra' sign.
Rhyme
Pehla, Dusra, Tisra, teen, Hindi ordinals are easy to glean.
Story
I went to the first shop (Pehli dukaan). I bought a second pen (Dusra pen). I saw a third cat (Tisri billi).
شبکه واژگان
چالش
Look at the first 3 items on your desk and name them in Hindi using ordinals.
نکات فرهنگی
Ordinals are used heavily in formal education and hierarchy.
Hindi ordinals derive from Sanskrit roots.
شروعکنندههای مکالمه
आपका पहला दिन कैसा था?
आपकी दूसरी पसंदीदा फिल्म कौन सी है?
तीसरी बार आप कहाँ जाना चाहेंगे?
क्या यह आपकी पहली बार है?
موضوعات نگارش
اشتباهات رایج
Test Yourself
Score: /3
تمرینهای عملی
8 exercisesयह मेरी ___ (1st) बार है।
___ दिन बहुत अच्छा था।
Find and fix the mistake:
वह दूसरा लड़की है।
है / पहली / यह / बार
The third house.
पहला (Masc) -> ?
1st = ?
Use 'दूसरी' and 'किताब'.
Score: /8
Practice Bank
10 exercisesبار سوم
این جفتها رو به هم وصل کن:
है / चौथा / यह / वीडियो / मेरा
यह ___ चैप्टर है.
در اتاق اول:
Woh dusra galli mein hai.
طبقه هفتم
___ (Tenth) दिन.
क्या / بار / पहली / है / यह / ?
هر دوی آنها:
Score: /10
سوالات متداول (8)
Because it is an adjective and must agree with the noun's gender.
Use 'Chautha'.
Yes, 'Pehla ladka' (first boy).
Use 'Pehle' for masculine plural.
No, 'Ek' means one.
Yes, 'Pratham' is used.
Yes, it becomes 'Pehle'.
Yes, all numbers have ordinals.
Scaffolded Practice
1
2
3
4
Mastery Progress
Needs Practice
Improving
Strong
Mastered
In Other Languages
Primero/a
Spanish has more complex pluralization.
Premier/Première
French uses different endings.
Erste
German has three genders.
Dai-ichi
No gender agreement.
Al-awwal
Arabic uses definite articles.
Di-yi
No gender or number agreement.
Learning Path
Prerequisites
Related Grammar Rules
صفت عالی در هندی: بهترین، بدترین (Sabse)
Overview تا حالا خواستی به هندی بگی یه چیزی «خفنترین» (G.O.A.T.) است؟ چه در حال بحث باشی که شاهرخ خان بهترین بازیگره، چ...
قدرت «فقط»: استفاده از Hi (ही) برای تأکید
### Overview در زبان هندی، ذره یا حرف اضافهای به نام `ही` (hi) وجود دارد که نقشی حیاتی در تأکید و انحصار ایفا میکند. ا...
تشدیدکنندههای قیدی: خیلی، نسبتاً و تا حدی (Bahut/Kāfī)
### Overview در سطح C1 زبان هندی، ارتباطات از توصیفهای ساده فراتر رفته و به حوزه بیان دقیق و ظریف وارد میشود. شما قبل...
تکرار عامیانه در هندی: دو برابر کردن صفتها (गरम-गरम)
Overview میدانید وقتی غذا سفارش میدهید و دلتان میخواهد سیبزمینیها *کاملاً داغ داغ* باشند، نه فقط کمی گرم؟ در فارسی...
مقایسه چیزها در هندی: بهتر، بیشتر و بهترین (से، ज़्यादा، सब से)
### Overview در زبان هندی، مقایسه کردن اشیاء، افراد یا مفاهیم یکی از مهارتهای کلیدی برای رسیدن به سطح B2 است. در زبان...
